`Goed banenplan, verkeerd moment'

De werkgelegenheid bevindt zich op een historisch hoogtepunt. Toch blijft econoom Piet van Elswijk pleiten voor een verlaging van arbeidskosten.

Hoewel de Nederlandse economie de wind mee heeft, zit voor econoom Piet van Elswijk het tij tegen. Hij wil belangrijke veranderingen in het economische systeem aanbrengen, maar waarom zou men dat doen als daar geen aanleiding voor is?

Van Elswijk kwam in 1981 met een even revolutionair als eenvoudig plan: geen belasting meer heffen op arbeid, maar op toegevoegde waarde – ofwel de productie. Dat maakt de arbeidskosten voor werkgevers lager, het stimuleert de werkgelegenheid en investeringen, aldus Van Elswijk. Voordeel is ook nog eens dat werkgevers pas belasting hoeven te betalen als ze daadwerkelijk iets verdienen.

Van Elswijk: ,,Alleen wegens het poldermodel zijn in Nederland de loonkosten laag, tien procent lager dan in omringende landen. Maar dat kan snel veranderen. De loonkosten in Duitsland gaan al naar beneden. In mijn model is sprake van een langdurig evenwicht.''

Sinds 1981 hangt zijn plan boven de markt. Vanmorgen debatteerde de Tweede Kamer over de vraag of er nog een vervolg moet komen op enkele experimenten met het plan-Van Elswijk. Door het plotseling overlijden van het Kamerlid Brood (VVD) werd de vergadering afgebroken, net toen minister Vermeend (Sociale Zaken) zijn betoog was begonnen.

De vorige minister van Sociale Zaken, De Vries, had al aan de Kamer geschreven met experimenten te willen stoppen. Vermeend zei dat met het nieuwe belastingplan per 2001 al een lastenverlichting op laagbetaalde arbeid wordt ingevoerd. Duidelijk was dat ook een Kamermeerderheid niet veel meer ziet in vervolgonderzoek naar het plan-Van Elswijk. De economie en de krapte op de arbeidsmarkt vragen niet meer om een radicale verschuiving van lasten.

Kamerlid Van Zijl (PvdA), in het verleden een van de pleitbezorgers, zei het te betreuren als ,,het plan in de prullenbak verdwijnt''. Maar deze tijd vraagt volgens Van Zijl ook niet om ,,grootse avonturen''.

VVD'er Blok noemde het ,,een plan van de oude economie''. CDA'er Balkenende zei: ,,Over welk maatschappelijk probleem hebben we het nog eigenlijk?'' De werkloosheid is immers sinds twintig jaar niet zo laag geweest als nu.

Toch blijft Van Elswijk zelf geloven in zijn plan. Het mag dan volgens hem nóg zo goed gaan, er zijn in Nederland nog altijd 1,5 miljoen mensen tussen 18 en 65 jaar `inactief'. Het grootse deel betreft WAO'ers. Door de arbeidskosten omlaag te brengen zouden ook deze mensen aan de slag geholpen kunnen worden.

Daarnaast heeft een computerexperiment van het Amsterdamse onderzoekscentrum Creed aangetoond dat de lastenverschuiving leidt tot een kapitaalimport in Nederland. Eerder had een kleine praktijkproef met acht ondernemers in Rotterdam een werkgelegenheidsgroei van 16 procent tot gevolg.

De provincie Groningen is enthousiast over een lopende proef met achttien bedrijven. In een brief aan de Kamer pleit de provincie voor vervolgexperimenten omdat in Groningen de economie nog wel wat steun kan gebruiken. ,,Juist in deze goede tijden heb je ruimte voor experimenten'', zegt Van Elswijk. Bijvoorbeeld in de zorgsector zou zijn plan uitkomst kunnen bieden. ,,Als je daar de loonkosten omlaag kan brengen en tegelijkertijd de nettolonen omhoog, kan het werken in de zorg aantrekkelijker worden.''

Van Elswijk vindt het jammer als zijn plan definitief van de politieke agenda verdwijnt. In dat geval gaat hij zich toeleggen op de financiële structuren binnen bedrijven. ,,Daar zie je al een tendens in de richting van mijn plan: het belonen van gewenst gedrag. Daar komt het allemaal op neer.''