Zuid-Amerika

IN PERU ZIJN verkiezingen gehouden en de geruchten over fraude zwellen aan. Hoewel de definitieve uitslag niet bekend is, ziet het ernaar uit dat de zittende president, Alberto Fujimori, zichzelf met stembusmanipulatie voor een derde termijn heeft laten herkiezen. Dat hij vals gespeeld heeft om zijn onverwachts sterke tegenkandidaat, de indiaan Alejandro Toledo, te verslaan, lijkt duidelijk. De eerlijkheid van de verkiezingen wordt zowel door Peruaanse als internationale waarnemers betwist.

De democratie in Zuid-Amerika beleeft in verschillende landen lastige tijden. Niet dat het tijdperk van de militaire regimes terug is, zoals in de jaren zeventig en tachtig toen in vrijwel alle landen van Zuid-Amerika militairen aan de macht waren en, in wisselende mate, sprake was van repressie en dictatuur. De democratiseringsgolf begin jaren tachtig, in de nasleep van het morele, financiële en politieke bankroet van deze regimes (en in het geval van Argentinië ook het militaire fiasco van de Falkland-oorlog), bevrijdde het continent van zijn geüniformeerde machthebbers. Maar in een aantal landen staat de democratie opnieuw onder druk.

De problemen concentreren zich in de Andeslanden. Venezuela heeft – na verkiezingen – de ex-putschist kolonel Hugo Chávez als president. Hij heeft de grondwet naar zijn hand gezet en zijn bewind vertoont gevaarlijke personalistische trekken. In Colombia neemt de burgeroorlog, die al vijftig jaar regelmatig oplaait, dramatische vormen aan. Drugsbendes, paramilitairen, guerrillalegers en gedemotiveerde regeringstroepen zijn allemaal met elkaar slaags.

DE VERENIGDE STATEN zijn in toenemende staat van bezorgdheid over de situatie in Colombia en president Clinton probeert goedkeuring van het Congres te krijgen voor een militair hulpprogramma van meer dan een miljard dollar. Het doel is bestrijding van de guerrillastrijders, maar ook van de cocaïnebendes. Colombia, waar het geweld in de afgelopen jaren meer dan 35.000 levens heeft gekost, is hard op weg zich te ontwikkelen tot een explosief conflictgebied.

Dan zijn er nog Ecuador met zijn recente farce van een staatsgreep en nu Peru met verkiezingen waarin de autocratische president Fujimori de grondwet negeert. Zijn autoritaire burgerbewind is een ondermijning van de democratie.

Hiertegenover staan onmiskenbaar positieve ontwikkelingen in de grootste en economisch belangrijkste landen van Zuid-Amerika. Brazilië heeft met Fernando Henrique Cardoso een president die aansluiting zoekt bij de `derde weg' van Europese sociaal-democraten. In Argentinië heeft de fatsoenlijke Fernando de la Rua onlangs de presidentsverkiezingen gewonnen en een einde gemaakt aan het corrupte bewind van de peronist Carlos Menem. Aan de andere kant van de Andes is, voor het eerst sinds Salvador Allende in 1971, een socialist via verkiezingen aan de macht gekomen. Ricardo Lagos stuurt in Chili aan op verzoening om de laatste resten van het Pinochet-tijdperk op te ruimen.

DEMOCRATIE NOCH populisme of dictatuur is een onontkoombare vanzelfsprekendheid in Zuid-Amerika. Doorslaggevend is een open samenleving met een behoorlijk bestuur en een politieke klasse die bereid is tot hervormingen. Daaraan ontbreekt het, helaas, in te veel landen.