Montesinos, de Raspoetin van Peru

Peru wacht nog steeds op de uitslag van de verkiezingen. ,,Er is iets sinisters gaande', zei een waarnemer. Laat de verborgen hand van Vladimiro Montesinos zich opnieuw gelden?

Hij is de kwade genius, de sinistere geest die in het oor van president Fujimori fluistert. Heel Peru vreest hem, maar niemand kent hem: `superspion' Vladimiro Montesinos (54). Raadgever van Fujimori en 'eigenaar' van de machtige Peruaanse geheime dienst SIN.

Velen zien Montesinos als de marionettenspeler achter de schermen van de Peruaanse democratuur, een politiek systeem waarbij de uiterlijke vormen van een democratie nog wel bestaan, maar in de praktijk niets voorstellen. Montesinos is de spin in het web van chantage en vuile oorlogvoering die al bijna tien jaar de macht van Fujimori garandeert.

Als een echte Raspoetin treedt de spion vrijwel nooit in de openbaarheid, maar zijn schaduw is overal voelbaar. ,,Veiligheidsmensen werken altijd in stilte', zei Montesinos vorig jaar april in zijn eerste en enige interview. Hij liet zich toen samen met president Fujimori filmen. Beiden droegen hetzelfde grijze pak met geblokte stropdas.

Montesinos politieke spionagedienst heeft infiltranten tot in de meest afgelegen dorpen op de Peruaanse hoogvlakte. Tegenstanders worden afgeluisterd, bedreigd en, als het zo uitkomt, ontvoerd en gemarteld. Maar meestal gaat het onder een legalistisch jasje. Zo liet het Montesinos het kritische televisiestation Canal 2 sluiten omdat de joodse eigenaar niet in Peru geboren zou zijn. De pers is 'vrij' en 'pluriform', maar oppositiekranten worden opgekocht, tabloids gebruikt om tegenstanders zwart te maken en nieuwsberichten in de burelen van de SIN geschreven. Een paar maanden geleden maakte een journalist een fax van de SIN aan zijn krant openbaar. Met kop en al stond daar het verhaal zoals het de volgende dag op de voorpagina verscheen. ,,Zo gaat het hier elke dag', zei de journalist, die meteen zijn baan verloor. ,,Montesinos dicteert wat er in Peru wordt gezegd en gedacht.'

Wie is deze Montesinos, wie kent hem eigenlijk? Urenlang kunnen de Peruanen discussiëren over de vraag wie machtiger is: Fujimori of Montesinos. Niemand die het weet. Want zelfs de meeste minister hebben Montesinos nog nooit ontmoet.

,,Het is mijn schuld', zegt de voormalige spion Francisco Loayza. Tot 1989 was Loayza lid van de SIN. Daarna werkte hij aan de campagne van de toen nog onbekende Fujimori. ,,Ík heb Montesinos in 1990 aan Fujimori voorgesteld. Ík ben verantwoordelijk voor het duivelse bondgenootschap dat daaruit is voortgekomen.'

De omgeving waarin we praten, is uit een spionagefilm. Een oude loods in een industriewijk van Lima. Zandstormen jagen het vuilnis door de verlaten straten. Achter een luikje in de ijzeren deur verschijnt het hoofd van een brede bodyguard. In de loods het getik van druppels. Plassen olie op de vloer. Karkassen van een paar oeroude drukpersen. De bodyguard gaat ons voor naar een krakend trapje achterin de loods. En daar, op een oude Tudor-sofa, zit de ex-spion. Een verlopen indianenkop met een aardappelneus.

Loayza: ,,Ik kende Vladimoro al vanaf zijn jeugd. Ik was zijn leraar en ook een beetje de vader die hij nooit heeft gehad.' De echte vader van Montesinos was een 'surrealistische gek', vertelt Loayza. Een communist uit een verloederde aristocratische familie. Het grootste plezier van de oude Montesinos was in een lijkkist te gaan liggen en de familie te dwingen er rouwend met kaarsen langs te lopen. Hij dwong zijn zoon in het leger te gaan, zodat Vladimoro het communisme via een staatsgreep dichterbij kon brengen. ,,Op een bepaalde manier is dat ook gerealiseerd,' peinst de ex-spion. ,,Montesinos heeft onze oude veiligheidsdienst omgetoverd tot een soort Roemeense Securitate met 16.000 spionnen.' Toch moest Montesinos niets van zijn vaders communisme hebben. `Denk je dat die klootzak mijn carrière zal schaden', vroeg Montesinos aan Loayza toen hij hem op een dag meenam naar zijn huis. Daar lag de vader dood op de vloer: zelfmoord.

,,Vladimoro voelt zich ongemakkelijk met mensen', zegt Loayza. ,,Hij is schuw en niet in staat emoties te uiten.' Waar Montesinos van houdt, zegt Loayzo, is rondsluipen in de schaduw. Hij weeft spinnenwebben van informatie, waarin hij zijn prooi vangt.

Montesinos was nog een jong legerkapiteintje toen Loayza hem het boek 'Machiavelli, geïnterpreteerd door Napoleon' leende. ,,Nooit meer teruggekregen', grinnikt Loayza. De oude spion begeleidde Montesinos in zijn rechtenstudie, waarna zijn pupil zijn eerste eigen deal sloot: de levering van legerdocumenten aan de CIA. President Fujimori vertelt nog steeds trots dat Montesinos `van de CIA' is. In 1978 werd Montesinos oneervol ontslagen uit het leger en kreeg hij een jaar gevangenisstraf. Montesinos had de handtekening van zijn meerdere vervalst om op staatskosten naar Amerika te reizen. Het nieuwtje werd onlangs weer boven water gehaald door die voormalige baas, de ex-commandant van de strijdkrachten Morales Bermudez. De volgende dag maakte een woedende Fujimori de ex-commandant op televisie uit voor een leugenaar, maar Morales Bermudez kwam met documenten die zijn gelijk aantoonden. Na zijn ontslag maakte Montesinos naam als advocaat van drugsbaronnen.

,,De verhouding tussen Montesinos en Fujimori is die van een mafioos verbond', zegt Loayza. ,,Fujimori is de gijzelaar van Montesinos wegens belastende informatie die hij heeft. Maar Fujimori kan ook niet zonder de manipulaties van Montesinos.'

Vlak voor de eerste verkiezing van Fujimori in 1990 heeft Loayza de twee aan elkaar voorgesteld. ,,Fujimori zat in de problemen omdat zijn tegenstanders bewijzen in handen hadden van belastingontduiking.' Fujimori had de belastingdienst voor tienduizenden guldens getild bij de koop en verkoop van huizen. Loayza weet nog precies hoe hij om elf uur 's avonds met trouble shooter Montesinos de huiskamer van Fujimori binnenliep. ,,Binnen vijf minuten waren we het eens, binnen drie dagen waren de problemen opgelost.'

Als `gas onder de deur' drong Montesinos zich daarna in Fujimori's leven binnen. `Pervers', `sinister', en `zonder enige scrupules' noemt Loayza nu zijn protégé. Want op de dag dat Fujimori het regeringspaleis betrad, werd Loayza er door Montesinos uitgezet. Loayza heeft zich aangesloten bij de oppositie en schrijft ,,uit eeuwige boete mijn vingers blauw in een krantje dat nu wel, dan weer niet door Montesinos van de markt wordt gehaald'.

,,De kwestie met deze verkiezingen is dat Fujimori en Montesinos op een fatale tweesprong staan', zegt Loayza. ,,Óf ze behouden de macht, óf ze belanden in de gevangenis.'