Vonk laat Elektra pas in de slotscène ontbranden

De Nederlandse Opera herhaalt Strauss' Elektra in de beklemmende enscenering van Willy Decker uit 1996 met enkele wijzigingen in de bezetting.

Hans Vonk neemt volgens plan de plaats in van Hartmut Haenchen, waarmee de voormalige chef-dirigent van de Nederlandse Opera (1976-1986) hier zijn eerste Elektra leidt. De vorige titelrolvertolkster Eva-Maria Bundschuh besloot vorige week op last van de dokter na vele slapeloze nachten voorlopig niet meer te zingen en werd vervangen door de Oostenrijkse sopraan Sophia Larson. Zij zong de rol eerder in Rome, Athene, Graz en Leipzig en moest nu in slechts enkele dagen de gedetailleerde karakterisering van Decker instuderen.

Aanvankelijk leek de bevangenheid groot. De opera is een van de heftigste en bloederigste: de moord op moeder Klytaimnestra, nadat haar minnaar Aegisth vader Agamemnon met een bijl heeft gedood.

De extreem expressieve muziek, doorschoten van snerpende, schrille kreten, weerkaatst en verwringt de wraak van Elektra als een helse lachspiegel. Maar vanuit de orkestbak waren slechts gedempte nuances te horen. Het monumentale en verpletterende Agamemnon-motief, waarmee de opera opent, klonk als een vage herinnering, een verre schim.

Pas lang daarna, aan het eind van het duet tussen Elektra en Klytaimnestra, bleek sprake van een weloverwogen opbouw, waarbij Vonk telkens op de scharnierpunten van het drama een beheerste stap verder deed.

Uiteindelijk was er in de slotscène, wanneer zuster Chrysothemis (Inga Nielsen) haar euforie over Klytaimnestra's dood uit met extatisch harde hoge noten en Elektra zelfmoord pleegt door Orestes' gewapende hand aan zichzelf te slaan, de beoogde muzikale en dramatische climax.

Maar het effect ervan was bij deze première zeker niet maximaal en zo overweldigend weerzinwekkend als Strauss bedoelde, door zijn muziek alles te laten overspoelen. Bij de repetities voor de wereldpremière in 1909 gaf hij zijn orkest de katharsis-functie van een muzikale exterminator: ,,Harder, ik kan mevrouw Heink nog horen.''

Sophia Larson, na afloop luid toegejuicht, kwam tot een vocaal en theatraal alleszins goede Elektra-vertolking, met een nog wat minder breed scala aan gevoelens dan Bundschuh destijds, maar dat kan de komende voorstellingen nog komen.

Net als de vorige keer zijn de mannenrollen nogal bleek, inclusief de vrijwel totaal verkrampte Orestes van de Noorse bas Frode Olsen, nieuw in deze rol. Anne Gjevang is opnieuw een opmerkelijke Klytämnestra, een van de meest tragische operarollen: eerst het slachtoffer van Agamemnon, toen van haar kinderen.

Voorstelling: Elektra van R. Strauss door de Nederlandse Opera en het Ned. Philh. Orkest o.l.v. Hans Vonk. Regie: Willy Decker. Decor en kostuums: Wolfgang Gussmann. Gezien: 10/4 Muziektheater Amsterdam. Herh.: t/m 2/5. (VVoor alle voorstellingen nog kaarten beschikbaar)