PvdA: helderheid à la Melkert

De PvdA liet gisteren weten de miljardenmeevallers te willen investeren in de samenleving. Maar waneer dit moet gebeuren vertelde Melkert er niet bij.

Van PvdA-fractieleider Melkert wordt vaak beweerd dat hij zijn kaarten zo lang mogelijk tegen de borst houdt. Gisteren deed hij het omgekeerde, bij de presentatie van een PvdA-plan voor miljarden-investeringen in de samenleving. Alle kaarten kwamen op tafel. De PvdA wil de komende jaren de rijksuitgaven structureel verhogen met 9 miljard gulden, terwijl er eenmalig 16 miljard extra moet worden geïnvesteerd. Alles bij elkaar wil de PvdA ruim 13 miljard extra uittrekken voor milieu en infrastructuur, 8 miljard voor onderwijs, 3 miljard voor de zorg, naast kleinere bedragen voor veiligheid, verlofregelingen en kinderopvang.

Zoveel politieke duidelijkheid had Melkert in tijden niet geboden. Tegelijkertijd bleef hij zichzelf trouw door, ondanks de klinkende cijfers, maximale verwarring te stichten bij de coalitiepartners VVD en D66. Want wánneer wil de PvdA al deze bedragen uitgeven? En hoe denkt de PvdA financiële dekking te vinden voor deze mega-investeringen? Daarover doet de PvdA nog geen duidelijke uitspraken.

De PvdA-wensenlijst van 9 plus 16 miljard valt niet meer in deze kabinetsperiode te realiseren. Volgens berekeningen van minister Zalm is er dit jaar en volgend jaar 3 miljard extra beschikbaar voor nieuwe investeringen, plus 2 miljard in 2002 - een bedrag dat vooral te danken is aan meevallende uitgaven uit de sociale fondsen. Daarnaast zou er dit jaar en volgend jaar bij elkaar 28 miljard extra binnenkomen uit hogere belasting- en premie-opbrengsten. Maar deze inkomstenmeevallers mogen volgens de heersende `Zalm-norm' niet worden gebruikt voor nieuwe uitgaven.

De PvdA-fractie wil in haar investeringsplan niet uitgaan van het haalbare maar van het wenselijke. Een deel van haar wensen wil de PvdA nog in deze kabinetsperiode realiseren. Voor een ander deel neemt de fractie een voorschot op een nieuw verkiezingsprogramma en zelfs op een volgend regeerakkoord. Dat is de grote lijn die weinig te raden overlaat. Maar de VDD en D66 missen één cruciaal onderdeel: duidelijke keuzes, met een exact tijdschema, voor déze kabinetsperiode.

De financiële discussies in paars-II draaiden de afgelopen maanden steeds om dezelfde vraag: hoe worden de miljardenoverschotten verdeeld tussen nieuwe uitgaven, lastenverlichting en schuldaflossing? De VVD en D66 hadden elkaar in februari al min of meer gevonden in een nieuwe verdeelsleutel voor de meevallende inkomsten: driekwart naar versnelde aflossing van de staatsschuld, één kwart naar belastingverlaging. Voor nieuwe uitgaven presenteerde D66 half februari een gedetailleerd plan (4 miljard structureel extra en 4,4 miljard eenmalig), terwijl de VVD alle initiatief overlaat aan het kabinet.

De PvdA doet geen concrete uitspraken over nieuwe verdeelsleutels: niet voor de verdeling van meevallende inkomsten, niet voor de dekking van nieuwe uitgaven.

Over versnelde aflossing van de staatsschuld had Melkert al eerder gezegd dat hieraan wat hem betreft voldoende wordt gedaan via een AOW-spaarfonds. Daar bovenop zou de PvdA ook rechtstreeks geld willen steken in versnelde schuldreductie, in jaren waarin de economische groei boven de 3 procent ligt. Het zijn principe-uitspraken waaraan in het PvdA-plan geen ronde bedragen worden gekoppeld.

Voor de dekking van nieuwe uitgaven ziet de PvdA diverse mogelijkheden. De eenvoudigste ligt in de meevallende uitgaven, waaruit nieuwe plannen kunnen worden betaald. Voor twee andere financieringsbronnen is politieke strijd nodig. Het zijn: doorbreking van de Zalm-norm en wijziging van de spelregels van het FES-fonds voor investeringen in infrastructuur.

Vooral de VVD heeft zich de afgelopen maanden bezorgd afgevraagd of de PvdA zal tornen aan de rigide regels voor rijksbegrotingen, die strikte scheiding van inkomsten en uitgaven voorschrijven. VVD-leider Dijkstal dreigde vorig jaar al met kabinetscrisis als de PvdA hierop de aanval zou openen. Op dit punt had de PvdA gisteren een geruststellende boodschap: de Zalm-norm loopt (nog) geen gevaar.

Anders ligt het met het Fonds Economische Structuurversterking (FES), waarover de PvdA en de VVD begin februari in de Kamer al de degens hebben gekruist. De PvdA ondermeent krachtige pogingen zoveel mogelijk geld naar dit fonds te sluizen, vooral voor de financiering van eenmalige investeringen. Inzet van de strijd is de opbrengst van verkocht staatsbezit, zoals KPN-aandelen en etherfrequenties. De PvdA wil dit geld rechtstreeks in het FES storten. De VVD verzet zich hiertegen, op basis van het regeerakkoord: de opbrengst van `tafelzilver' moet naar aflossing van de staatsschuld, waarna het rentevoordeel in het FES kan worden gestort.

In februari staakte de PvdA tijdelijk deze strijd, in afwachting van nader coalitieberaad. Maar gisteren stonden de goudpotten van het FES weer prominent in het PvdA-investeringsplan. Sterker nog: de PvdA wil niet alleen ruime criteria voor stortingen in dit fonds, maar ook voor betalingen uit dit fonds, onder meer voor kennisinfrastructuur.