`Ereschuld aan slaven'

Prof. P. C. Emmer geeft een relativerende beschrijving van de slavenhandel. Maar waarom eindigt zijn boek met een hoofdstuk `De moraal'?

Dit is de afgelopen dagen steevast de eerste vraag geweest aan prof. P.C. Emmer: Moet Nederland een monument oprichten ter nagedachtenis aan de slavenhandel? In zijn boek De Nederlandse slavenhandel 1500-1850, dat overmorgen verschijnt bij de Arbeiderspers, geeft Emmer het antwoord al. Nederland heeft volgens hem een `ereschuld' ten opzichte van de verscheepte slaven en moet een symbolisch gebaar maken om die schuld te delgen.

Emmer (55) beschrijft de lange geschiedenis van de Europese bemoeienis met de slavenhandel op een relativerende manier. Twaalf miljoen Afrikanen werden in die vier eeuwen verscheept over de Atlantische Oceaan: veertig procent van het totaal aantal slaven in Afrika in die periode. Nee, de Europese kooplui kochten ze niet met spiegeltjes en kraaltjes, ze betaalden méér dan Afrikaanse handelaren. Ja, de sterfte aan boord was heel hoog – maar niet alleen onder slaven, ook onder de zeelui. En nee, de handel was niet of nauwelijks winstgevend voor Nederland. Emmer eindigt met een hoofdstuk `De moraal', waarin hij schande spreekt van de slavenhandel.

Het lijkt wel of u twee boeken heeft geschreven, een zakelijk en een moralistisch.

,,Ja, hè.''

Was u bang voor boze reacties als het zakelijk zou blijven?

,,Nee hoor. Ik heb 25 jaar zakelijke artikelen over de slavenhandel geschreven. Maar mij werd steeds vaker gevraagd wat ik er nou zelf van vond. In zo'n overzichtswerk voor een groter publiek ontkom je niet aan morele opmerkingen. Ik zeg opmerkingen, niet: oordelen.''

Wat vindt u dan?

,,Je moet wel idioot zijn om de slavernij goed te praten.''

Reden te minder dan toch om in een boek te schrijven dat je het niet goedpraat?

,,Het was een suggestie van mijn uitgever. Die zei: `je moet toch echt zeggen wat je ervan vindt'.''

Er is lang weinig over de slavenhandel geschreven. De afgelopen jaren ineens een paar boeken tegelijk, plus de toezegging van minister Van Boxtel dat er een monument moet komen. Waar komt die belangstelling vandaan?

,,Die is overgewaaid uit Amerika. De black awareness-beweging gebruikt de slavernij om de achterstand van de zwarten te verklaren. Dat is de enige etnische groep die faalt. Tot de jaren zestig beriepen ze zich op het verschil in burgerrechten. Nu dat niet meer kan, zoeken ze de verklaring in de `zwarte holocaust'.''

Is dat terecht?

,,De slavernij was erg. Afrikanen werden van huis en haard weggehaald, de Europeanen zetten hun normen en waarden opzij om mensen te verhandelen. Maar dat wil nog niet zeggen dat álles in die geschiedenis pikzwart is. Dat eigenaren hun slaven doodgeselden – een leek kan begrijpen dat dat dom zou zijn: het was hun eigen bezit. Dat slaven hongerden – de skeletten uit die tijd die in Afrika zijn gevonden, zijn kleiner dan die in Amerika. Daar kregen ze dus beter voedsel.''

Minister Pronk zei onlangs dat de achterstand van sommige Afrikaanse landen nog altijd mede te verklaren valt uit de slavernij.

,,Dat moet hij dan nog maar eens uitleggen.''