Bonus voor heel team vaak ervaren als onbillijk

Bij teamwerk is de bijdrage van elk afzonderlijk lang niet altijd zichtbaar. Dat kan leiden tot scheve gezichten.

. Weleens in een team gewerkt? Gemerkt dat dat geen onverdeeld genoegen was? Dan werkte u misschien samen met een free rider, iemand die meelift op de prestaties van de rest terwijl hij zelf niets uitvoert. Of misschien bent u een sucker, iemand die veel meer doet dan anderen, tot hij het gevoel krijgt dat hij altijd overal voor opdraait en het bijltje erbij neergooit.

Teams zijn in. Onder het motto `één plus één is drie' wagen allerlei bedrijven zich aan de invoering van teamwork, zegt organisatiepsychologe Marieke Wilke (28), gisteren in Nijmegen gepromoveerd op prestaties in groepen. ,,Het idee is dat mensen in groepen meer kunnen dan alleen, dat ze elkaar kunnen stimuleren, samen kunnen brainstormen.' Maar vaak wordt uit het oog verloren dat teams ook nadelen hebben, vindt Wilke. ,,Er zijn verschillen in bekwaamheid, sommigen passen niet in het team. Heel veel organisaties worstelen daarmee.' De sucker heet bij haar overigens `kartrekker', dat klinkt wat positiever.

Bekend straatbeeld: een groep van drie wegwerkers, van wie er een zand staat te scheppen terwijl er twee toekijken. Hoe vinden mensen het eigenlijk dat in hun team de een meer doet dan de ander, vroeg Wilke zich af. ,,Vaak is het binnen een team niet zichtbaar wat iedereen precies doet. Het is een samensmelting van allerlei individuele inspanningen. Daarom kunnen mensen geneigd zijn minder te gaan doen, zeker als ze het werk niet leuk vinden of er kosten voor moeten maken.' Social loafing, wordt dit genoemd.

Bij haar onderzoek, uitgevoerd bij een productie- en een verzekeringsbedrijf en in `laboratoriumsetting' op de universiteit, onderzocht Wilke hoe mensen zich opstellen tegenover dergelijke verschillen. Het bleek dat wegwerkers het bijvoorbeeld prima vinden als degene die goed een kraan kan besturen de kraan bestuurt, maar dat het wel steekt als iemand die minder bekwaam is gaat zitten wachten tot het werk klaar is. Zeker als er vervolgens een aannemer langskomt die het collectief een schouderklopje geeft.

Omdat dit soort spanningen zich in de meeste teams voordoen, is het volgens Wilke riskant een team een hoge financiële bonus in het vooruitzicht te stellen. ,,Dat kan ertoe leiden dat mensen prestatieverschillen extra onbillijk vinden.' Ongevaarlijker is een meer symbolische beloning, zoals een verbaal compliment of de taart die een productiebedrijf uit Wilkes onderzoek uitdeelde aan het team dat de beste targets haalde.

Zelf adviseert ze inmiddels bedrijven over teamvorming. In een team. ,,Wij worden als team door de klant afgerekend op de prestatie. Een klein team, we zijn met z'n drieën of vieren. Dan weet je wel ongeveer wat iedereen doet.'