Voedselnood dwingt N-Korea tot opening

Volgens Zuid-Korea begint zijn `zonneschijn-beleid' jegens het noorden nu vruchten af te werpen. Het is duidelijk dat de voedselproblemen in Noord-Korea daarbij een handje helpen.

Met de komende top tussen de leiders van Noord- en Zuid-Korea lijkt het `zonneschijn-beleid' – ontspanning door zoveel mogelijk contacten met het vijandige Noorden – van de Zuid-Koreaanse president Kim Dae-jung eindelijk haar vruchten af te werpen. Zo presenteert ten minste de Zuid-Koreaanse regering de komende ontmoeting, de allereerste top ooit tussen leiders van beide landen. ,,De noord-zuid top zal een einde maken aan de periode van vijandschap en confrontatie in inter-Koreaanse relaties en een begin betekenen van de bouw van een raamwerk voor vreedzame coëxistentie'', aldus vandaag een verklaring van de Zuid-Koreaanse regering.

Al bij zijn aantreden twee jaar geleden stelde Kim Dae-jung een topontmoeting voor tussen beide leiders. Noord-Korea bleef de zuidelijke regering echter afschilderen als een Amerikaans marionettenbewind en zocht liever direct contact met de Amerikanen zelf. Rond het Koreaanse schiereiland bleef het intussen rommelen. Een jaar terug nog beschoten marineschepen van beide landen elkaar in betwiste zeewateren, waarbij een noordelijke boot tot zinken werd gebracht. Ook bleven de Zuid-Koreanen infiltranten betrappen.

In de tussentijd hield Kim Dae-jung stug vast aan zijn beleid van ontspanning, gesteund door het besef dat beide landen een onverbreekbare band hebben. Beide landen worden immers bewoond door Koreanen die dezelfde taal spreken, dezelfde cultuur hebben en dertien eeuwen lang verenigd waren. Wegens de doorgaande confrontaties en beledigingen kreeg hij echter veel kritiek. ,,Veel wortel, weinig stok'', meende bijvoorbeeld oppositieleider Lee Hoi-chang in een variatie op het principe dat men in onderhandelingen niet alleen voordelen moet bieden, maar ook een stok achter de deur moet hebben.

Wispelturig gedrag aan beide zijden was de belangrijkste karakteristiek van de gesprekken die tot het aantreden van Kim Dae-jung zijn gehouden. Het ene moment toenadering, het volgende moment verzuring van de relaties en terroristische aanslagen. Begin jaren negentig zou er ook een topontmoeting tussen de leiders van beide landen zijn, maar de Noord-Koreaanse leider Kim Il-sung overleed kort voor verwezenlijking. Zijn zoon Kim Jong-il zette de relaties weer in de koelkast.

Eén factor dwingt Noord-Korea tot meer contact met de buitenwereld: de voortdurende voedselschaarste en de beroerde economische omstandigheden sinds de steun van de oude Oostbloklanden is weggevallen. Naast de contacten met hulporganisaties die hierdoor zijn ontstaan heeft Noord-Korea nu ook een diplomatiek offensief ingezet. Als eerste land van de G-7, het verband van de zeven grootste industrielanden, knoopte Italië onlangs diplomatieke banden aan met de gesloten communistische staat. Gesprekken zijn voorts in gang gezet met onder andere de VS, Japan en Australië.

Kim Dae-jung heeft zijn `zonneschijn-beleid' reeds lang geleden op papier gezet, maar heeft de noordelijke kommer en kwel van de laatste jaren een situatie geschapen waarin dit beleid kan gedijen. Het noorden kon het aanbod van vele voedseltransporten over de grens simpelweg niet weigeren. Ook de voor het noorden profijtelijke zakelijke betrekkingen breiden zich de laatste jaren als vanzelf uit.

In dit licht is de komende top niet meer dan een logisch vervolg op de ontwikkelingen van de afgelopen twee jaar. Maar de belangrijkste aanwijzing dat er op termijn resultaat uit de top zal komen ligt in de onverwoestbare overtuiging van Kim Dae-jung dat dit de enige manier is om de relatie met het noorden te herstellen, en in een verre toekomst ooit weer het land te herenigen.