`Traagheid is de boodschap in mijn werk'

Na zijn succesvolle entree als schilder zocht Tiong Ang naar meer weerstand. Nu toont hij videofilms in de Amsterdamse galerie Lumen Travo.

Toen Tiong Ang (Surabaya, 1961) in 1990 afstudeerde aan de Rijksacademie had hij zijn toon als kunstenaar al gevonden. Hij was schilder, en werkte met een toewijding en rust die ouderwets aandeden. De Nederlandse kunstwereld viel als een blok voor zijn ernstige, verstilde doeken. Veelal op basis van oude foto's schilderde Ang menselijke gedaanten en abstracten, in gedempte kleuren en met als enige opsmuk de zwarte voile waarmee hij de schilderijen omspande. De voile moest het werk `beschermen en optuigen tegelijk', aldus de schilder.

Tegenwoordig vormt de schilderkunst nog slechts het `skelet' van zijn werkzaamheden, vertelt Ang. Hij maakt nu liever video's dan schilderijen, en gaat liever de straat op om met anderen te werken dan alleen in zijn atelier te blijven. Op `Ray of Light', Angs nieuwe solo-expositie in de Amsterdamse galerie Lumen Travo, is zowel oud als nieuw werk te zien.

De breuk in zijn oeuvre dateert uit 1995. Tegen die tijd had hij meer dan genoeg van het keurslijf van `geslaagde jonge schilder-met-een-missie'. Ang: ,,Aanvankelijk was het prettig om zo snel succes te hebben, maar ik ervoer de juichende reacties op mijn werk al gauw als verstikkend. Voor het publiek was ik `af': dit was wat ik maakte, dit was mijn bijdrage aan de Nederlandse schilderstraditie. Mijn schilderijen werden zo serieus genomen dat ik er een punthoofd van kreeg. Kritiek hoorde ik nauwelijks meer. Ik begon te snakken naar meer weerstand, naar moeilijkheden. Die doeken bevatten één kant van mijn persoonlijkheid - die van een rustige filosoof. Het was of ik maar één van m'n beide benen mocht gebruiken.''

Ang vond een zielsverwant in de New Yorkse beeldhouwer Carter Kustera. De twee besloten om het circuit van kunstenaars, galeriehouders en critici waarin ze beiden verstrikt dreigden te raken op de hak te nemen volgens de methode van een populair televisiegenre: de sitcom (situation comedy). Ze schreven een script, huurden acteurs en een cameraploeg in en bouwden achtereenvolgens in Amsterdam en in New York een galerie om tot studio. Vooral in New York waren de obstakels die moesten worden genomen om tot een half uurtje aardige sitcom te komen haast bovenmenselijk. Toch was Kustera gegrepen: hij vormde zichzelf om tot independent filmmaker, en probeert tot op heden voet aan de grond te krijgen in de New-Yorkse televisiewereld. Ang moest thuis `een jaar lang bijkomen' van het Amerikaanse avontuur, maar wist een ding zeker: de `complexiteit van het echte leven' moest voortaan een grotere plaats in zijn werk krijgen.

Tijdens het maken van de sitcom had Ang nog het meest genoten van het filmen van de repetities met een videocamera. Dit werd zijn nieuwe medium. Zonder enige kennis van de techniek en zonder veel interesse in het snelle, flitsende werk van de jongste generatie adepten van het genre ging hij aan de slag als videokunstenaar.

De resultaten, zoals die in Lumen Travo te zien zijn, ademen eenzelfde rust als het vroege werk van video-pionier Bill Viola. Angs camera registreert minutenlang het gezicht van een jongetje dat met volledige toewijding een computerspel speelt (`Race'). Een ander jongetje, gefilmd in korrelig zwart-wit, luistert ademloos naar muziek (`Son of Ha'). We kijken naar de rug van een man op een tuinbank, die van een afstand een levendige receptie gadeslaat (`Garden Party'). Ang: ,,Het schilderen heeft mij geleerd om dingen lang en in opperste concentratie te observeren. Een mens heeft tijd nodig om een beeld echt in zich op te nemen, en die wordt hem in de moderne media te weinig gegund. De boodschap van al mijn werk is traagheid; video's en schilderijen kun je daarom als één geheel beschouwen.''

Ook zijn passie voor ambachtelijkheid is gebleven. In 1998 reisde hij met kunstenaar Roy Villevoye naar India. De twee werkten er een maand lang met de atelierschilders die de metershoge billboards voor langs de weg vervaardigen, waarop bijvoorbeeld nieuwe films worden aangekondigd. Ang en Villevoye lieten de mannen meegebrachte kleurenfoto's naschilderen. ,,Billboardschilders werken in collectieven, op enorme ateliers'', zegt Ang. ,,De werkomstandigheden daar doen denken aan de Nederlandse schilderwerkplaatsen uit de zeventiende eeuw. Iedereen heeft zijn eigen taak: de één timmert het frame, de volgende spant het doek, een derde mengt de verf. Het zijn ambachtslieden, wat ze maken is zuiver decoratief, maar ze zijn ongelooflijk bevlogen en precies, en vol liefde voor het vak.'' In Lumen Travo hangen nu foto's van de reis; voor de billboards moet nog een goede bestemming gevonden worden.

De titel `Ray of Light' had hij al bedacht voordat de gelijknamige cd van Madonna uitkwam, verzekert Ang. Het is een ode aan de hoofdpersoon uit de video `Ray' (1997): een mongoloïde man, die ademloos het rumoer om hem heen probeert te volgen. Terwijl de camera op Ray's gezicht blijft inzoemen, lopen er steeds druk pratende en gebarende mensen door het beeld. Ray kijkt nu weer links, dan weer rechts, en staart soms even berustend in het luchtledige. Ang: ,,Ray begrijpt de wereld niet en bekijkt haar daarom met een volledig open blik, als die van een kind. Zo wil ik ook kijken. Op die manier is een beeld geen definitie, maar een begin.''

Tiong Ang, `Ray of Light', t/m 19 april in Galerie Lumen Travo, Lijnbaansgracht 314, Amsterdam. Open wo-za 13-18 u. Tel: 020-6270883.

    • Sandra Heerma van Voss