Taal en tekst

,,Ze vinden het in het westen heel gek op mijn platen naast gewone liedjes ook plechtige lofliederen aan te treffen. Bijvoorbeeld ter ere van een marabout, een islamitisch geestelijk leider bij ons. Ik begrijp die reactie wel want een westerse popzanger die een ode aan paus of bisschop zou brengen zou ook ik me niet voor kunnen stellen. Maar bij ons is er niet zo'n strenge scheiding tussen wereldlijke en geestelijke zaken. Geld en God zitten bij ons niet in aparte systemen.''

De Senegalese popzanger Youssou N'dour (Dakar 1959) was in eigen land al een grote ster toen hij eind jaren tachtig door allianties met Peter Gabriel en Sting ook in het westen bekendheid kreeg. De grote doorbraak kwam in '95 met de cd The Guide en in het bijzonder de single 7 Seconds die maanden lang in de westerse hitlijsten stond. In zijn eigen Xippi-studio in Dakar produceert hij eigen muziek maar ook die van ander lokaal talent, bijvoorbeeld rasta-zanger Cheikh Lô. Op zijn nieuwe cd Joko - From Village to Town bereikt de 'nachtegaal' uit Senegal andermaal een fraai evenwicht tussen traditie en moderniteit.

,,Mijn moeder komt uit een familie van griots, het gilde van de verhalenvertellers. Omdat er geen geschreven bronnen waren was het hun taak de geschiedenis door te geven. Ik sta nog met een half been in die traditie. Zo verhaalt 'Birima' op mijn nieuwe cd van een vroegere Senegalese koning. Maar ik heb ook over Mandela gezongen en over Ghandi, Steve Biko en de Egyptische zangeres Oum Khalsoum. Westerlingen die een liedje verdienen, kan ik niet zo snel bedenken. Iets zingen ter ere van Bill Clinton of de president van Frankrijk? Over mijn lijk.

,,Er worden in Senegal minstens vijf talen gesproken maar ik heb altijd in het Wolof gezongen. Ik kan die andere niet eens verstaan. Het Wolof is de taal die iedereen kent en dat is zeker in mijn voordeel geweest. Maar Baaba Maal is ook populair, terwijl die in het Toucouleur zingt. Het is dus niet dodelijk voor een carrière je uit te drukken in een minderheidstaal.

,,Het Wolof is nooit op schrift gesteld. Daar wordt nu wel aan gewerkt maar er is nog steeds geen boek of krant in het Wolof te koop. Als ik achter mijn computer ga zitten dan schakel ik over op het Frans. Ook voor het officiële verkeer, in de handel en bij de overheid, is dat nog altijd de eerste taal. Vooral om die reden heb ik weinig in het Frans heb gezongen. Ik associeer die taal met andere dingen dan muziek.

,,Vaker heb ik me in het begin van loopbaan bezondigd aan een soort fonetisch Spaans. Dat kwam door de uit Cuba geïmporteerde muziek die in heel Westafrika lange tijd als het allermodernste werd beschouwd. Het was voor ons iets uit het Westen waar we toch veel Afrikaans in herkenden. Sinds The Lion uit '89 zing ik steeds vaker in het Engels omdat dat nu eenmaal de poptaal is.

,,How Come, mijn tweetalige duet met rapper Wyclef Jean, vinden de ouderen aan het thuisfront nogal vreemd maar de Senegalese jeugd is er verzot op. Dat is voor mij weliswaar niet doorslaggevend want ik zing voor de hele wereld maar ik vind het wel een prettig idee. Dat ik het Engels zing heeft daarbij ook nog iets opvoedends want ik denk dat ze die taal door mijn liedjes sneller leren dan door de droge lessen op school. Ik merk het aan de manier waarop ik zelf te werk ga; vroeger vertaalde ik alles vanuit het Wolof, maar steeds vaker schrijf ik een liedje gelijk in het Engels. Vooropgesteld dat ik een mooie melodie gevonden heb, want de muziek is er altijd eerder dan de woorden.''

Youssou N'Dour & Band: 21/4 MC Frits Philips, Eindhoven, 22/4 Ancienne Belgique, Brussel, 23/4 Vredenburg Utrecht, 24/4 Oosterpoort, Groningen. CD: Joko-From Village to Town (Columbia 489718). Distr. Sony.

    • Frans van Leeuwen