Lupu en Brahms erg dicht bij elkaar

Als er ooit een speelfilm wordt gemaakt over Johannes Brahms, zou Radu Lupu de hoofdrol moeten spelen. Uiterlijk lijkt de Roemeense pianist bijna van een daguerreotype van de componist afgestapt te zijn, maar ook innerlijk staan beide heren elkaar zeer nabij. Dat bleek uit Lupu's weergaloze vertolking van Brahms' Sonate nr. 3 in f, waarin hij gisteravond met gesloten ogen en een totaal verinnerlijkte concentratie een even compacte als sublieme expressiviteit bereikte. Het bleek ook uit de tedere melancholie van Lupu's enige toegift, de zachtjes wiegende Romanze op. 118 van Brahms.

Lupu doet niet aan plichtplegingen. Teveel applaus wuift hij weg met een ongeduldig gebaar, en zijn gestiek is wars van effectbejag. Stoïcijns achterover hangend op zijn leunstoel, bespeelt hij de vleugel met een minimum aan beweging en een maximum aan kracht. De delen van een compositie laat Lupu bijna zonder pauze in elkaar overvloeien, en het tijdsverloop van de muziek lijkt in zijn geval geen lineaire maar veeleer een circulaire aangelegenheid. Lupu interpreteert met zoveel vrijheid, gezag en eigenzinnigheid, dat hij doet denken aan een betoverd schip dat deinend op de oceaan van de oermuziek feilloos de koers van iedere componist weet te varen.

Ontevreden over zijn Sonate 1 X 1905 'Op de straat', wierp Janácek de laatste twee delen van dit werk, waarin de opstand van de Tsjechische inwoners van Brno tegen het Duitse bewind wordt uitgedrukt, in de Moldau. Al eerder had hij het laatste deel verbrand. Dankzij een clandestiene kopie van de eerste twee delen, bleef een deel van Janáceks intense verklanking van angst, strijd, wanhoop en dood toch nog behouden. Lupu zette het drama in bijna anarchistische penseelstreken uiteen. Pieken van razernij en wanhoop gingen over in steeds diepere dalen van droevige mijmering en een verstilde berusting in het onvermijdelijke, maar dat dan wel zonder verraad van de ziel.

In zijn betoverende weergave van de Fantasie in f, op. 49 van Chopin toonde Lupu zijn meesterschap in de ingetogenheid van zijn coherente interpretatie, waarbinnen hij een onnavolgbaar scala aan eigenzinnige, bedwelmende en exotische klankkleuren liet opflakkeren. Bij Lupu krijgt iedere noot en iedere stem zijn eigen gevoelswaarde, waardoor er een unieke ruimtewerking ontstaat. Ook Schuberts 6 Moments musicaux, op. 94 vertolkte Lupu met een subliem uitgekristalliseerde kernachtigheid, die tegelijkertijd diep ontroerde.

Concert: Radu Lupu (piano). Programma: Janácek: Sonate 1 X 5 `Op de straat'. Chopin: Fantasie in f, op. 49. Schubert: 6 Moments Musicaux, op. 94 D 780. Brahms: Sonate nr. 3 in f, op. 5. Gehoord: 9/4 Concertgebouw Amsterdam.