WIND OP MARS HEEFT GEEN GREEP OP DUINEN VANWEGE STOFLAAG

De planeet Mars is stoffig en woestijnachtig en dus is het niet zo verwonderlijk dat er in sommige gebieden ook uitgestrekte duinenvelden voorkomen. Op aarde kunnen woestijnduinen zich in de loop van de tijd met betrekkelijk grote snelheid verplaatsten. Voor de duinen op Mars geldt dat niet. Tenminste, voor het gebied dat onlangs is bestudeerd door James Zimbelman, een geofysicus van het Smithsonian Institution in Washington (Geophysical Research Letters, 1 april).

Zimbelman heeft op een Viking-opname uit 1977 van het Acheron Fossae-gebied een duinenveld geselecteerd dat ook voorkomt op een opname die in 1998 werd gemaakt door de Mars Global Surveyor. De twee opnamen werden langs elektronische weg precies op elkaar gelegd, waarbij scherpe details rondom het duinenveld als referentiepunten dienden. Uit het feit dat de twee opnamen niet meetbaar van elkaar verschillen, leidt Zimbelman af dat het duinenveld zich in de tussenliggende 21 jaar in elk geval minder dan één beeldpunt (pixel) heeft verplaatst, ofwel minder dan 40 centimeter per jaar.

De `wandelsnelheid' van een duin op aarde is recht evenredig met de duur en snelheid van de wind en omgekeerd evenredig met de hoogte van het duin. Lagere duinen verplaatsen zich onder gelijke omstandigheden dus sneller dan hogere duinen. Uit de lengte van de schaduwen van de duinen in Acheron Fossae blijkt dat zij minder dan anderhalve meter hoog zijn. Vergelijking met ongeveer even hoge `wandelende' duinen in Peru en Egypte leert dan dat deze duinen op Mars zich per jaar over een afstand van meer dan 80 meter zouden moeten verplaatsten: tweehonderd maal méér dan de maximale verplaatsing die nu is afgeleid uit de Viking- en Global Surveyor-opnamen.

Waarom verplaatsen de Marsduinen zich vrijwel niet? Is de wind in de ijle Marsatmosfeer niet sterk genoeg om zandkorrels in beweging te brengen? Zimbelman voert een andere reden aan. Volgens hem is het waarschijnlijker dat de duinen op de een of andere manier worden vastgehouden. Dit gebeurt hier zeker niet door vegetatie, zoals bij de even hoge duinen in de Mojavewoestijn in Californië. Zimbelman suggereert dat de Marsduinen zijn bedekt met een stoflaag die voorkomt dat de wind op het eigenlijke duinmateriaal vat krijgt. En zonder opspringende duindeeltjes is dit stof ook weer heel moeilijk door alleen de werking van de wind te verplaatsen. Het stof zou ook kunnen verklaren waarom dit gebied zo'n hoog reflectievermogen heeft.