Peruaanse president regelt er nog vijf jaar bij

President Fujimori van Peru wil morgen voor een derde termijn verkozen worden.

Daar is hij dan eindelijk: Alberto Fujimori! De Japanse emigrantenzoon die Peru de afgelopen tien jaar heeft geregeerd. ,,Chi-chi-chinees'', zingt de muziek. ,,Chinees, chinees als president'', juicht de massa op instructie van de aangever. Harkerig hopt Fujimori mee op de maat van de wervelende techno-deun die zijn hele campagne begeleidt: ,,Chi-chi-chinees. Leve het ritme van de Chinees!''

Geen program, geen debat, maar autoritair populisme. Dat is al tien jaar de regeerstijl van president Fujimori. Ook hier, op de manifestatie ter afsluiting van zijn verkiezingscampagne toont Fujimori zijn populistische gezicht. Hij spreekt één zin: ,,Iedere moeder heeft recht op een voedselpakket en een glas melk.'' Dan is er weer de opzweper. De massa juicht. De muziek bonkt. De majorettes gooien hun benen omhoog en zwaaien met hun pompons. ,,Eeeuforie!'' roept de opzweper, totdat Fujimori zijn volgende zin spreekt.

De president kan er geen genoeg van krijgen. Hij wil er nog eens vijf jaar bij. Officieel verbiedt de Peruaanse grondwet een derde termijn als president. Maar Fujimori past de grondwet aan. Zeggen de rechters van het constitutioneel gerechtshof dat zoiets niet kan? Fujimori stuurt de rechters naar huis en zet er een paar andere neer. Hij sluit de televisiestations die hem niet zinnen en als zijn opposanten een referendum tegen zijn derde verkiezing willen organiseren, dan laat hij dat door het parlement nietig verklaren. Zo heeft de `Chinees' het afgelopen decennium Peru naar zijn hand gezet.

Chino-chet noemen zijn tegenstanders hem dan ook, in een variatie op de Chileen Pinochet. ,,Fujimori heeft de democratie in Peru de nek omgedraaid'', stelt Alejandro Toledo, de 45-jarige indiaan die het morgen tegen hem probeert op te nemen. Toledo voorspelt een grootscheepse stembusfraude van Fujimori. En de buitenlandse waarnemers zijn het met hem eens.

,,De vraag is niet óf er gefraudeerd zal worden, maar op welke schaal'', zegt de directeur van de electorale waarnemersmissie van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS). In zijn zwaarbewaakte kantoor in Lima schetst Eduardo Stein de gevaren. ,,Nog niet in de helft van de 87.000 stembureaus zijn mensen van de oppositie aanwezig'', zegt Stein. De voortekenen van stembusfraude zijn legio.

Zo stuurde Fujimori duizenden door de overheid betaalde `opvoeders' het land in om de mensen in de provincie te leren hoe ze moeten stemmen: het kruisje achter de naam van Fujimori was al ingevuld en op de formulieren stond zijn foto. Volgens Stein is het maar één van de tientallen voorbeelden. Soldaten die leuzen schilderen voor Fujimori. Donderdag nog werd een heel vliegtuig met journalisten en oppositionele kandidaten zonder tekst of uitleg gedwongen in een andere stad te landen. Bovendien viel op de verkiezingsmanifestatie waarnaar zij eigenlijk op weg waren, wel eens `per ongeluk' de stroom uit. ,,Het proces van onafhankelijke verkiezingen in Peru is ernstig en onomkeerbaar beschadigd'', zegt Stein.

,,Grote delen van het overheidsapparaat zijn gemobiliseerd in de campagne van Fujimori'', zegt waarnemer Stein. ,,Daarnaast is er sprake van een systematische boycot van oppositiekandidaten door de media.'' Door te dreigen met het intrekken van overheidsreclame, of simpelweg met sluiting van het station, heeft Fujimori een bijna-monopolie op televisie verworven. Op straat zijn maar weinig mensen te vinden die geloven dat de verkiezingen `eerlijk' zullen zijn. ,,Ik stem op Toledo, maar Fujimori krijgt waarschijnlijk zijn zin'', zegt Ernesto Boluarte (29). Hij zit aan een tafel van houten schragen in het mottige centrum van Lima. Overal lompenverkopers, schoenpoetsers, mensen die sjouwen met oude auto-onderdelen.

Met trage bewegingen werkt Ernesto een bord rijst naar binnen. Hij heeft elektronica gestudeerd, maar rijdt op een taxi. Ander werk is er niet. ,,Ik geloof dat de mensen doodmoe zijn van die Chinees'', zegt Ernesto. ,,Maar hoe hou je hem tegen?'' Hij beschrijft hoe Fujimori systematisch elke tegenstander `afmaakt'. De oppositiekandidaat die twee maanden geleden nog bovenaan de opiniepeilingen stond, is nu verdrongen naar de vierde plaats. Dat is, volgens Ernesto, de reden dat de indiaan Toledo nu de grote uitdager van Fujimori is. ,,Toledo is heel laat met zijn campagne begonnen, waardoor Fujimori minder lang de kans kreeg hem aan te pakken.'' Toch krijgt ook Toledo nu zijn portie. Beschuldigingen een buitenechtelijk kind verwekt te hebben. De aantijgingen dat hij gescheiden zou zijn van zijn Belgische vrouw. ,,Het gaat nergens anders meer over'', verzucht Ernesto en duwt een krant weg met de kop: `Wie denkt Toledo wel dat hij is?'

Dan mengt zich een andere man in het gesprek. ,,Jij gelooft in de leugens van de oppositie'', zegt hij tegen Ernesto. ,,Maar het enige dat de oppositie wil, is hun corrupte belangen dienen.'' De man verdedigt Fujimori. Natuurlijk doet de president niet alles volgens de regels, geeft de man ruiterlijk toe. Het is waar dat Fujimori sjoemelt met stemmen. Zoals het ook waar was dat hij tanks voor het parlement parkeerde, toen hij acht jaar geleden zijn zin niet kreeg. ,,Maar daarmee heeft Fujimori het land juist geholpen'', zegt de man. Hij heeft de inflatie bestreden, het linkse terrorisme bedwongen en overal nieuwe wegen aangelegd. ,,Al die zogenaamde democratie is helemaal niet nodig voor een land dat dingen dóét.''

Hoofdschuddend stapt Ernesto op. Hij denkt wel dat hij de straat op gaat als Fujimori straks wint. ,,Als Fujimori in de eerste ronde de absolute meerderheid haalt, betekent dat grootscheepse fraude'', waarschuwde Toledo een paar dagen geleden. Daarbij baseerde hij zich op de onafhankelijk projecties die rond de 40 procent van de stemmen voor Fujimori voorspellen. Toledo dreigde in dat geval met een ,,volksuitbarsting met onoverzienbare consequenties''. ,,En ik zal de eerste zijn die de volksopstand leidt'', beloofde Toledo.

,,Ik heb geen idee wat er zondag zal gebeuren, maar ik hou mijn hart vast'', zegt ook Stein in zijn waarnemerskantoor. Volgens hem is echter niet alleen Fujimori verantwoordelijk voor de explosieve situatie die er dan in Peru ontstaat. ,,Waarom hebben de andere kandidaten zich niet teruggetrokken, toen ook internationaal werd erkend dat er geen sprake is van een doorzichtig electoraal proces'', vraagt Stein. Hij verwijst naar de kritiek van het Amerikaanse State Department en de Amerikaanse senaat, naar de negatieve rapporten van de mensenrechtenorganisaties en van zijn eigen OAS. ,,Door desondanks mee te blijven doen, legitimeert de oppositie deze verkiezingen'', zegt Stein.