`Monarchie moet moderner'

Thom de Graaf, fractieleider van regeringspartij D66, vindt dat het staatshoofd op afstand van de politiek moet worden gezet. `Op deze discussie mag geen taboe rusten'.

In zijn studeerkamer, thuis in Leiden, liggen de handboeken staatsrecht onder handbereik. ,,Ik heb de afgelopen dagen de standaardwerken er nog eens op nageslagen'', zegt mr. Thom de Graaf, politiek leider van regeringspartij D66, voormalig wetenschappelijk medewerker staatsrecht uit Nijmegen.

Hij bladert in een vuistdik traktaat van prof.mr. C. Kortmann, onder wie hij in Nijmegen nog heeft gewerkt. Hij zoekt een citaat dat hij zo snel niet kan vinden, maar hij vat samen: ,,Nederland is de enige Europese monarchie waarin de Koning nog deel uitmaakt van de regering. Het wordt tijd dat we onze monarchie op onderdelen gaan moderniseren.''

Een dezer dagen heeft De Graaf aan premier Kok gemeld dat hij het debat zou openen over de plaats van de monarchie in het staatsbestel. De premier had het voor kennisgeving aangenomen. Gisteravond verscheen De Graaf in het RTL-nieuws met zijn pleidooi om artikel 42.1 (`De regering wordt gevormd door de Koning en de ministers') uit de Grondwet te schrappen.

Enigszins verbaasd registreert de D66-leider dat radio en televisie vrijwel onmiddellijk uit hun voegen zijn gebarsten van de afwijzende reacties uit politieke kring. CDA-leider De Hoop Scheffer was toevallig in de buurt van Hilversum en zat binnen een half uur in vier achtereenvolgende nieuwsprogramma's live commentaar te leveren. De Graaf, thuis in reactie daar weer op: ,,Dit illustreert de kramp waarin Nederland schiet zodra je het woord monarchie in de mond neemt. Het lijkt alsof hierover geen serieus gesprek mogelijk is, alsof normale mensen niet in staat zijn hierover in redelijkheid na te denken.''

De Graaf herhaalt het enkele malen: ,,Mijn pleidooi voor modernisering van de monarchie heeft niets te maken met de persoon van koningin Beatrix of met haar functioneren. Ik heb grote waardering voor haar. Ik ben ook voorstander van de monarchie als staatsvorm: met een groot draagvlak in de samenleving, als samenbindend element in Nederland. Het gaat mij erom de monarchie op moderne wijze vorm te geven. Dat is volgens mij een discussie waarop geen taboe mag rusten.''

De toekomstige Koning der Nederlanden zou volgens De Graaf niet langer deel uitmaken van de regering, hij zou geen rol te vervullen hebben bij kabinetsformaties en hij zou zijn positie in de Raad van State moeten opgeven. De Graaf beoogt hiermee ,,het staatshoofd op afstand van de politiek te zetten''. De D66-leider noemt dat ,,logischer voor het democratische gehalte van ons bestel'' en ,,veel minder kwetsbaar voor het staatshoofd zelf''.

De Graaf verwijst naar het vorige week verschenen boek van NRC Handelsblad-redacteur Harry van Wijnen, waarin een reeks incidenten wordt geanalyseerd van koninklijke daden en opvattingen die slechts met moeite binnen de perken van de ministeriële verantwoordelijkheid konden worden gehouden. ,,Als het staatshoofd niet langer direct betrokken is bij het politieke circuit ontvalt automatisch de grond voor speculaties over invloed achter de schermen en ongecontroleerde macht'', verwacht De Graaf.

Was het D66-congres, twee weken geleden, niet een politiek zuiverder gelegenheid geweest om een debat over `het constitutionele drama' te openen? De Graaf: ,,Nee, ik had belangrijker zaken aan ons congres te melden.'' Over een volgende stap heeft De Graaf nog geen omlijnde ideeën. Komende maandag geeft hij een gastcollege over alle staatkundige vernieuwingen die hij voorstaat. ,,En verder wacht ik af hoe het maatschappelijk-politieke debat zich ontwikkelt. Dit is geen onderwerp waarover je even snel een initiatief-wetsvoorstel naar de Kamer stuurt.''