`Ik ben het proefkonijn van mijn moeder'

Zal het kabinet deze maand de Chinezen officieel als minderheid erkennen? Drie generaties vrouwen als spreekbuis van de zwijgzaamste minderheid in Nederland. `Ik weet hoe kwetsbaar een Chinees is in Nederland.'

Yeuk-Wa Lam (Nederlandse roepnaam Pallas), 25. Geboren in Hongkong. Afgestudeerd in maatschappijgeschiedenis aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Werkzaam bij de Stichting Vrijwilligers Management, Utrecht.

Ik denk dat de integratie in mijn geval geslaagd is. Mijn Chinese afkomst gaf geen problemen tijdens mijn opleiding, of bij het krijgen van een baan. Ik denk dat je kwetsbaar bent voor discriminatie als je je onzeker voelt over wie je bent. Biologisch ben ik Chinees, maar ik heb een biculturele identiteit.''

Op een congres over de positie van Chinese vrouwen in Nederland ontmoet ik Pallas Lam. Daar presenteerde zij zelfverzekerd haar onderzoek naar de positie van Chinese vrouwen in Nederland (zie kader, red.). Een paar weken later vertelt Pallas in een Utrechts café haar persoonlijke geschiedenis.

,,Mijn moeder komt uit een eenvoudige boerenfamilie in de provincie Guangdong, mijn vader uit Hongkong. Ik heb echt groot respect voor hen: zij stoppen nooit met hopen, blijven altijd strijden voor vooruitgang. Als jonge vrouw vluchtte mijn moeder met haar vader begin jaren vijftig, kort na de revolutie van Mao Zedong, naar Hongkong. Daar ontmoette zij mijn vader. Hij werkte in een stoelenfabriek. In de jaren zeventig raakten ze allebei zoals veel arbeiders door de automatisering werkloos. Kennissen lieten mijn ouders naar Nederland komen om te werken in hun restaurant. Ik was vier, ging natuurlijk mee. Mijn broer en zus zijn hier geboren. Zij studeren, net zoals ik gedaan heb.

,,Na al die jaren spreken mijn ouders nog steeds geen Nederlands. Zij hadden geen kansen, geen tijd. Mijn vader werkte zes dagen per week van 10 uur 'sochtends tot 10 uur 'savonds. Een rustige man. Zacht karakter. Van hem mogen wij alles. Mijn moeder is krachtig en streng, een zeer getalenteerde vrouw. Eigenlijk had zij een uitstekende carrièrevrouw kunnen worden, maar de opvang van de kinderen kwam volledig voor haar rekening. Bij het opvoeden stond mijn moeder met één been in de Chinese en één been in de Nederlandse samenleving. Dat maakte haar onzeker. Ze kon niet kiezen. Ik ben haar Chinees-Nederlandse proefkonijn. Maar alles gaat goed. Door het wankelen van mijn moeder moest ik van jongsafaan zelfstandig zijn, meebeslissen.

,,Een belangrijk verschil tussen de Chinese en Nederlandse cultuur is de omgang met individuele opinies. In Westerse culturen is het hebben van een afwijkende mening geoorloofd. In Oosterse culturen wordt dat gezien als bedreigend voor het collectief. In gezinnen leidt dit tot oeverloze discussies met ergernis over en weer. Bij ongehoorzaamheid levert het straf op, bij volgzaamheid beloning. Als kind weet je niet op welk moment en in welke situatie je aan welke norm moet voldoen. Dat kan tot vreemde toestanden leiden. Nederlanders geven mensen al snel een zoen, bij felicitaties en bedankjes. Als ik dat tegenover Chinezen doe, staan ze me soms raar aan te kijken.

,,Chinese jongeren van mijn generatie zien dat er zich een tweedeling voltrekt: er is een groep die een goede opleiding heeft gevolgd, en een groep die voortijdig op school is afgehaakt, die in Chinese bedrijven werkt en optrekt met Chinezen. Ik weet niet of ze met dat gedrag hun eigen integratie dwarsbomen. In ieder geval is het een gegeven dat je om te slagen in Nederland moet beschikken over netwerken.

,,Ik zou graag zien dat Chinese vrouwen in Nederland meer gevoel voor eigenwaarde krijgen. Wij hebben niet alleen iets van Nederland te leren, wij hebben Nederland ook iets te bieden. Er zijn fundamentele verschillen van opvatting tussen Westerse en Oosterse vrouwen over cultuur, over hun rol in de samenleving. Voor Chinese vrouwen is de familieverwantschap essentieel.''

,,Zelfverwezenlijking van Chinese vrouwen hoeft niet per definitie te berusten op maatschappelijke zelfstandigheid. Het beeld van een individu krijgt pas betekenis in een omgeving. De eigenwaarde van een Chinese vrouw is ontleend aan het voldoen aan de verwachtingen van de omgeving waarin zij woont. Voorbeeld: een Chinese vrouw die zelf ontslag neemt om zowel werkgever als werknemer gezichtsverlies te besparen. Volgens Chinese normen handelt ze correct, maar de bedrijfsvereniging heeft daar geen boodschap aan wanneer ze een uitkering aanvraagt. Volgens de wet heeft ze haar rechten verspeeld, want ze neemt zelf ontslag.

,,Maar het moet mogelijk zijn om het beste van twee werelden te verenigen.'' Optimistisch glimlacht Pallas. ,,Een emancipatiebeleid waarin ruimte is voor verschillende ideeën over zinvol vrouwzijn, klinkt als een idylle. Maar zo dacht men honderd jaar geleden ook over een reis naar de maan.''

Met medewerking van Frénk van der Linden