Eerste hulp bij zwendel

Oplichting is vaak verrassend eenvoudig uitvoerbaar, maar verbijsterend moeilijk aan de kaak te stellen. Sinds 1997 kan iedereen met klachten over kleine en grote zwendelzaken terecht bij de Stichting Oplichtingsslachtoffers. Deze organisatie registreert, helpt oplossen, biedt slachtofferhulp en strijdt voor betere wetgeving.

Ergens midden in onze maatschappij gaapt een diep donker gat. Het is een gigantische doofpot met daarin alle onbestrafte zwendelpraktijken. De praktijk bewijst dat vrijwel ieders geld er in terecht kan komen. Zelfs gestudeerde en ervaren mensen als notarissen, tandartsen, managers en ondernemers laten zich na mooie beloftes honderden tot honderdduizenden guldens lichter maken.

,,Iemand oplichten en vervolgens vrijuit gaan, is heel gemakkelijk'', zegt Monique Schloss, oprichtster van de Stichting Oplichtingsslachtoffers. Haar vijf man sterke vrijwilligersorganisatie bindt sinds 1997 de strijd aan tegen grote en kleine flessentrekkerij. De stichting registreert zaken, helpt ze oplossen, biedt slachtofferhulp en probeert de overheid te bewegen meer tegen oplichting te doen. Dat is hard nodig, zegt Schloss. Om te beginnen houden slachtoffers zwendelzaken wegens schaamte, onwetendheid of angst vaak binnenskamers. ,,Daarnaast is de wetgeving niet sluitend'', legt ze uit. ,,Justitie doet daar niets aan, en de politie is slecht geïnformeerd en heeft geen tijd. Als oplichter kun je daardoor gewoon je gang gaan. Je komt toch niet vast te zitten.''

Oplichting komt voor in alle soorten en maten. Veel voorkomend is beleggingsfraude, zegt Monique Schloss. ,,Een kennis of een klein kantoortje biedt je, vaak in het geheim, een geweldige belegging aan waar je ogenblikkelijk in moet stappen. Doe je dat, dan ontvang je in het begin vaak nog keurig gefingeerde afschriften met je winst. Veel mensen storten dan bij, maar vroeg of laat zal blijken dat het beleggingskantoor er met de buit vandoor is.''

Ook binnen het huwelijk en in andere `liefdesrelaties' is regelmatig sprake van zwendel, zegt de oplichtingsbestrijdster. ,,Een man overlaadt een vrouw met bloemen, brieven en attente telefoontjes om haar vervolgens geld te vragen voor een fantastische investering. Als de vrouw daarin meegaat, blijkt van de hele boel niets te kloppen.'' Hetzelfde kan gebeuren tussen kinderen en hun ouders. ,,We behandelen zelfs zaken waarin de ouders hun kinderen hebben opgelicht.''

Wettelijk gezien, is oplichting een onduidelijk begrip. Want is de man die 50.000 gulden van een vriend leent en nooit terugbetaalt een oplichter? En de zakenman die bestelde goederen niet levert? Of Nina Brink die over de ruggen van vele beleggers een vermogen verdiende aan de beursgang van World Online? Wettelijk is sprake van oplichting als iemand zwendel tot een gewoonte maakt, legt Monique Schloss uit. ,,Iemand die een ander één keer geld afhandig maakt, kan een oplichter zijn, maar dat is niet aantoonbaar. Voor de rechter kan hij of zij altijd nog beweren: `Ik deed het per ongeluk en zal het nooit meer doen'.''

Om deze reden rekent de Stichting Oplichtingsslachtoffers het tot haar taken om oplichtingszaken in Nederland te registreren. Dat heeft ook zin als het om kleine bedragen gaat. ,,Iedereen mag bellen. We hadden bijvoorbeeld zo'n driehonderd klachten van mensen die voor 47 of 89 gulden tijdschriften en kinderartikelen aan de deur hadden gekocht, maar die waardeloze rommel geleverd kregen. De schade lijkt klein, maar voor de oplichters gaat het om tienduizenden guldens.''

De Stichting Oplichtingsslachtoffers doet haar werk met Monique Schloss plus een advocaat, een rechercheur en enkele administratieve vrijwilligers. Het aantal binnenkomende klachten stijgt, mede door de medewerking aan het tweewekelijkse tv-programma Opgelicht. Vorig jaar kwamen duizenden klachten binnen. Behandeling van een zaak kost, afhankelijk van iemands draagkracht, 47,50 tot 250 gulden. Donateurs betalen 42,50 gulden per jaar. Het moet wel gaan om oplichting en niet om pure domheid. De Stichting behandelt geen klachten over Piramidespelen, zwartgeldzaken, de aankoop van gestolen spullen en timesharingprojecten in het buitenland.

Tot nog toe belde niemand over de omstreden beursgang van World Online. Monique Schloss kan ook nog niet inschatten of het daarbij inderdaad om oplichting gaat. ,,De meeste oplichtingsklachten komen tot een rechtszaak en die lopen in tachtig procent van de gevallen succesvol af'', zegt Monique Schloss.

Een belangrijke taak daarbij van de Stichting is de combinatie van oplichtingsgegevens. ,,De politie doet dat niet. Als een Maastrichts politiebureau een oplichter oppakt die ook al bij de Groningse politie bekend is, dan weet men dat in Maastricht vaak niet, want er is geen nationaal computersysteem. Zo blijven negen van de tien oplichtingszaken onopgehelderd in politielades liggen.'' Daarnaast, zo vertelt Schloss, neemt de politie van oplichting vaak geen aangifte op, omdat men niet inziet dat het om een strafbaar feit gaat. ,,Men verwijst slachtoffers dan ten onrechte door naar een advocaat.''

De beste remedie tegen oplichting is de zwendel te voorkomen. Een paar tips van Monique Schloss. Sta wantrouwend tegenover royale, meelevende en/of duur geklede meneren en mevrouwen die u met gladde babbels proberen over te halen geld te lenen of te investeren. Ga ook nooit in op aanbiedingen met extreme rendementen, want gouden bergen bestaan niet. Trouwens, anders leende de aanbieder toch liever zelf een flink bedrag om zelf te investere? Loop voorts hard weg als u een uniek aanbod krijgt wat u aan niemand mag doorvertellen. Iemand die zo'n fantastische deal biedt, wil het toch juist iedereen vertellen?

Wees ook terughoudend met geld lenen, zelfs aan familie en met een getekende overeenkomst. De rechter kan weliswaar bepalen dat uw schuldenaar u moet terugbetalen, maar heeft hij geen geld meer, dan kunt u dat vonnis hooguit ingelijst boven uw bed hangen. Laat u voorts nooit dwingen à la minute te beslissen. Dat is een bekende oplichterstruc, die veel slachtoffers maakt. Hecht ten slotte geen waarde aan een inschrijving bij de Kamer van Koophandel. Schloss: ,,Een oplichter die al zes keer failliet is gegaan, kan zo weer met een lege BV aan de slag. Tegen de tijd dat een slachtoffer zich afvraagt waar zijn geld blijft, is die BV weer opgeheven of bankroet.''

Stichting Oplichtingsslachtoffers (020) 412 07 75, Postbus 1349, 1300 BH Almere