DE ZANDRAKET HEEFT GEEN LAST VAN LUCHTVERVUILING

De zandraket is uitstekend bestand tegen hoge concentraties kooldioxide (CO2) en zwaveldioxide (SO2). Sterker nog, het plantje vaart er wel bij. Dat blijkt uit onderzoek van de bioloog Tom van der Kooij, die 24 maart in Groningen promoveerde.

De zandraket (Arabidopsis thaliana) is een pionierplant die op ruderale gronden groeit: arme milieus zoals zandpaden en spoorbermen. In voedselrijke milieus wordt de plant verdrongen door veelvraten als brandnetel of wilgenroosje. Op arme grond weet de zandraket juist wel te overleven. Maar ook tegen hoge concentraties CO2 bleek de plant uitstekend bestand. Tom van der Kooij stelde zandraketten gedurende hun hele levenscyclus van zes tot acht weken bloot aan hoge concentraties kooldioxidegas en constateerde dat de plant van extra CO2 sneller ging groeien en meer zaad produceerde. De bioloog verklaart dat effect uit de overlevingsstrategie van de plant. Juist een plant van voedselarme grond moet zijn slag slaan als er extra voedingsstoffen worden aangeboden.

De huidige concentratie CO2 in de atmosfeer bedraagt 350 microliter per liter lucht. De groeispurt die de zandraket doormaakte als gevolg van extra CO2 was maximaal bij 560 microliter per liter; daarboven vlakte de groeiversnelling af. Nog meer CO2 werd niet meer direct gebruikt voor groei, maar wel opgenomen en opgeslagen in zetmeel, een koolhydraat dat in slechtere tijden en tijdens de voortplanting als bouwsteen en energiebron kan fungeren.

Van der Kooij stelde de zandraket ook bloot aan zwaveldioxidegas (SO2). Dit hoort niet in de atmosfeer thuis, maar kan daar door fabrieksschoorstenen in terecht komen. Zure regen is daar het beruchte gevolg van. SO2 is voor veel planten giftig, maar de zandraket heeft er weinig hinder van. Omdat de plant van nature al organische zwavelverbindingen bevat, verwachtte Van der Kooij dat de zandraket goed zou reageren op verhoogde SO2-concentraties. Dat bleek te kloppen. Terwijl kruiskruid (Senecio vulgaris), eveneens een pionierplant van arme bodem, dood ging bij een SO2-concentratie van 200 nanoliter per liter lucht, kon zandraket vijf keer zoveel SO2 verdagen. Net als CO2 zou de plant het SO2 wel gebruiken, vermoedde Van der Kooij, door het om te zetten in organische zwavelverbindingen. Maar dat bleek niet te gebeuren. De plant neemt wel SO2 op, maar zet dat om in het niet-giftige, maar anorganische sulfaat. Van verhoogde SO2-concentraties heeft zandraket dus geen last, maar of de plant er ook baat bij heeft is nog niet duidelijk.