Plichtsverzuim is ontslaggrond voor ambtenaar

Burgemeester Patijn van Amsterdam wil corrupte ambtenaren gemakkelijker kunnen ontslaan. Hij is blijkbaar van mening (NRC Handelsblad, 5 april) dat een ambtenaar die zich schuldig heeft gemaakt aan corruptie alleen kan worden ontslagen als deze door de rechtbank daarvoor is veroordeeld. ,,Pas dan mogen we iemand ontslaan volgens het ambtenarenreglement,'' aldus Patijn.

Het valt te betreuren dat de burgemeester van Amsterdam, als vertegenwoordiger van het bevoegd gezag, kennelijk zijn eigen ambtenarenreglement en de rechtspositie van zijn ambtenaren niet kent. Juist omdat de ambtelijke rechtspositie door vele Nederlanders — grotendeels ten onrechte — als te mooi en te zeker wordt gezien, is een rechtzetting op zijn plaats.

Er is in geen enkel ambtenarenreglement een regel te vinden die bepaalt dat een ambtenaar die een strafrechtelijk vergrijp heeft gepleegd, alleen kan worden ontslagen als de strafrechter hem daarvoor heeft veroordeeld.

Burgemeester Patijn heeft kennelijk alleen het oog op de ontslaggrond op basis waarvan een ambtenaar kan worden ontslagen als deze wegens een misdrijf is veroordeeld tot een vrijheidsstraf. Hij ziet dan voorbij aan een andere ontslagbepaling, die aangeeft dat aan een ambtenaar ook bij wijze van straf ontslag kan worden verleend. In dat geval moet er sprake zijn van plichtsverzuim.

Het komt voor dat een ambtenaar die voor een bepaald vergrijp strafrechtelijk wordt vervolgd, door de strafrechter niet wordt veroordeeld, omdat bijvoorbeeld niet wettig en overtuigend kan worden vastgesteld dat hij dat vergrijp heeft gepleegd. De rechtspraak in ambtenarenzaken geeft aan dat het de plicht van het bevoegd gezag (zijn baas) is, om ten aanzien van datzelfde vergrijp zelfstandig de feiten te onderzoeken en om na te gaan of er sprake is van plichtsverzuim, teneinde op basis daarvan een rechtspositionele beslissing te nemen. Daarbij dient het bevoegd gezag zijn eigen afwegingen te maken.

Op die wijze is het wel degelijk mogelijk om een ambtenaar die door de strafrechter niet is veroordeeld, voor datzelfde feit wél ambtenaarsrechtelijk te straffen; bijvoorbeeld met ontslag. De jurisprudentie kent vele van dergelijke voorbeelden.

Als de burgemeester van Amsterdam corrupte ambtenaren wil ontslaan, dan weet hij bij deze dat dit dus heel wel mogelijk is.

Mr. G.R.A. Apol is juridisch adviseur, onder andere gespecialiseerd in ambtenarenrecht