Ferdinand van Dieten

Het intellectuele debat is morsdood in de beeldende kunst – dat hoor je in ieder geval steeds vaker. Inderdaad lijkt het postmodernisme in dit opzicht hard te hebben toegeslagen. Kunstenaars geloven niet meer in stromingen of avant-gardes en doen waar ze zin in hebben. En voor beschouwers geldt in veel gevallen hetzelfde. In zo'n klimaat vergt het nogal wat lef om tentoonstellingen te organiseren met titels die klinken als sociologische tractaten – en lef kan galeriehouder Ferdinand van Dieten in Amsterdam in ieder geval niet worden ontzegd. Vorig jaar organiseerde hij vanuit zijn kleine galerie in de Spuistraat al de tentoonstellingen La survivance du passé en Filmic Images, vorige week ging daar The Persistence of Painting, Reflexive Figurations open. Een tentoonstelling over, inderdaad, de situatie in de schilderkunst, die voor de afwisseling eens niet wordt doodverklaard, maar als een infuuskindje over de bol wordt geaaid.

Gezien de pretentie waarmee ook deze tentoonstelling in Galerie Van Dieten omgeven is, is het verleidelijk om The Persistence of Painting af te doen met wat hatelijke opmerkingen – maar dat doet de tentoonstelling geen recht. Wie de teksten zoveel mogelijk negeert en zich laat leiden door de werken, ziet een heel aardige expositie. Dat heeft ook weer te maken met de wat ongebruikelijke werkwijze van Van Dieten: veel minder dan andere galeriehouders hangt hij aan een eigen `stal'. Er zijn weliswaar een aantal kunstenaars die regelmatig in zijn galerie opduiken, zoals Benoît Hermans, Joost van den Toorn en recent Saverio Lucariello, hij exposeert ook vaak kunstenaars die eigenlijk bij andere galeries horen – daarmee aangevend dat hij met zijn galerie museale pretenties heeft. En hoe moeilijk dat ook is in de tamelijk kleine ruimte, met The Persistence of Painting maakt Van Dieten die pretentie redelijk waar.

De vijftien werken die Van Dieten voor de tentoonstelling heeft uitgekozen geven een aardig beeld van de manieren waarop jonge, moderne kunstenaars met schilderkunst omgaan. Pronkstuk is een vroeg, titelloos schilderij van Luc Tuymans, dat heel goed een portret van Tchang Kai Chek zou kunnen zijn. Een oude, starre man die grijs en zonder greintje emotie naar de toeschouwer kijkt – veel bezoekers zullen het betreuren dat het doek, als enige werk op de expositie, niet te koop is.

Tuymans fungeert op The Persistence of Painting als de godfather, het voorbeeld van de klassieke schilder. De meeste andere deelnemers variëren daarop, en dat gaat soms zover dat je je afvraagt of hun werken nog wel schilderijen zijn. Aloysius Donia toont bijvoorbeeld een doek waarop hij met potlood getekend heeft. Gert Verhoeven komt met twee foto's die met viltstift beschreven zijn, en David Claerbout exposeert een projectie van een gebeeldhouwde engel – hier is de schilderkunst volledig op het terrein van het concept beland.

Veel aardiger zijn de drie werken van Benoît Hermans. Naast een wat flauwe parodie op de Doni Tondo van Michelangelo (die achter een wasmachineluikje wordt getoond) exposeert Hermans een collage waarbij hij het hoofd van schilder Max Beckmann combineert met het lijf en de vlechtjes van Obelix en twee poppenbeentjes. Zoals wel vaker bij deze kunstenaar is het niet erg duidelijk wat hij met deze combinatie bedoelt, maar daar wordt het niet minder aanstekelijk door.

Het subtielste wordt het moderne schilderkunst-probleem echter aan de orde gesteld door Michael Kirkham. Zijn schilderij, waarop drie serene, maar ook sexy meisjes zijn te zien in een verstild landschap, valt vooral op doordat het net een fresco is. Die combinatie van contemporaine erotiek met de suggestie van fresco maakt het doek spannend, en onwerkelijk. Op The Persistence of Painting past het in ieder geval uitstekend; Kirkhams open blik voor verleden en heden laat zien hoe taai de schilderkunst is; steeds opnieuw kan ze actueel gemaakt worden.

The Persistence of Painting, Reflexive Figurations. T/m 28 april in Galerie Ferdinand van Dieten, Spuistraat 270, Amsterdam. Geopend do t/m za 12-18u. Internet:www.dieten.demon.nl

    • Hans den Hartog Jager