Fascinerend spel bij jarig FACT

De man loopt rondjes, almaar rondjes, en praat. Over de weerzinwekkende mensen, over zijn weerzinwekkende ziekte, over zijn weerzinwekkende kunst. Al cirkelredenerend passeert hij een zangeres. Zij ligt onder een omgevallen vleugel, en met in haar ene hand een glas champagne en in de andere een akkoord brengt zij niet meer gezang voort dan wat verstikte kreten. Ook háár kunst kan, zoals de man het uitdrukt, onmiddellijk naar de mestvaalt.

FACT, het Rotterdamse productiehuis voor jong regietalent, bestaat vijfentwintig jaar en viert feest. En waarmee begint FACT zijn verjaardagspartijtje? Met de verkondiging van de zinloosheid, ja de ziekelijkheid van elke artistieke inspanning. Een ironisch statement van FACT en ook van kunstminnaar Thomas Bernhard, de leverancier van de mededelingen van de man. Maar regisseur Bart Danckaert neemt de vertwijfelde humor uit Bernhards vroege proza wel heel erg serieus.

Het is niet alleen de op de wijdse vloer getekende cirkel, maar ook de batterij schermen van hard plexiglas en de reeks aan horizontale stangen naar beneden komende lampen die een barrière opwerpt tussen die man (Remco Melles) en het publiek. Zo'n grote barrière dat de tekst, toch al elektronisch vervreemd, je amper nog bereikt. En zo wordt Op de hoogte/Reddingspoging/Onzin inderdaad een demonstratie van artistieke onmacht.

Wat niet gezegd kan worden van Ruigoord; de geboorte. De oude FACT-successen,waarvan we in de pauze fragmenten konden zien, vinden in Ruigoord in zekere zin een voortzetting. Want een FACT-talent van het eerste uur duikt ook in Ruigoord op. Gerardjan Rijnders vertelt in Ruigoord over een vreemde geboorte. Een auto-ongeluk – en op een inktzwart scherm tuimelt een foetus door de ruimte: de chauffeur die bezig is met zijn reïncarnatie. Deze spiritistische les over zielsverhuizing (gebaseerd op het boek Wintervlinder – een leven als mysticus van Gerben Hellinga), deze parabel over creativiteit, die alleen op de stoffelijke resten van anderen gedijt, valt samen met een gebeurtenis in het zogenaamde hier en nu. Een vrouw in het gezelschap rond de verteller verkeert in barensnood en haar visioenen van het ongeluk worden doorsneden met video-opnamen van bulldozers die een landschap verwoesten. Het kunstenaarsdorp Ruigoord met zijn vele groen gaat wijken voor de economische vooruitgang: zo is het werkelijk. En de Ruigoorders in de voorstelling – spelers van onder andere Toneelgroep Amsterdam – maken over de dood van Ruigoord een film.

Live, ten dele, met close-ups van henzelf en met twee deejay's die een griezelige soundmix produceren. Regisseur Carina Molier, anders dan Bart Danckaert, maakt wèl een zinvol gebruik van de hedendaagse elektronica, want bij haar versmelten de virtuele en de materiële realiteit tot een geweldige trip. En wat we nu zagen is nog niet eens het hele Ruigoord-project. Dat gaat pas in december in première.

Voorstelling: FACT ACTS, door FACT. Regies van Bart Danckaert en Carina Molier. Gezien: 6/4 Rotterdamse Schouwburg. T/m 8/4 aldaar. Inl. (010) 4118110.