Keuringsarts zit in het verdomhoekje

Verzekeringsartsen krijgen vaak het verwijt dat ze zieke werknemers te gemakkelijk arbeidsongeschikt verklaren.

Zieke werknemers proberen wel eens op zijn gemoed te werken. Je bent toch arts geworden om mensen beter te maken! Niet om mij een uitkering te onthouden!

Verzekeringsarts Jerry Spanjer trekt zich er nooit iets van aan. ,,Mensen worden er niet beter van als je zegt: hier hebt u een uitkering.'' Maar hij zal het niet ontkennen: verzekeringsartsen hebben weinig aanzien. ,,Wij staan onderaan de ladder. Misschien dat consultatieartsen en schoolartsen nog onder ons staan.''

Verzekeringsartsen, ook wel keuringsartsen genoemd, nemen een van de belangrijkste beslissingen voor zieke werknemers: wel of geen WAO-uitkering. De 800 verzekeringsartsen van de uitvoeringsinstellingen GAK, Cadans, GUO, Sfb en USZO beslissen over circa 25 miljard gulden.

Maar daarmee liggen ze ook vaak onder vuur. Ze zouden te gemakkelijk keuren, niet uniform werken en geen controleerbare standaarden hanteren. Staatssecretaris Hoogervorst (Sociale Zaken) haalde onlangs cijfers aan waaruit bleek dat artsen erg verschillend keuren.

Zo zou bij Cadans 85 procent van de mensen die een verzekeringsarts ziet, geheel worden afgekeurd, bij USZO ligt dit percentage op veertig procent. Volgens Cadans zijn de cijfers fout. ,,Bij ons wordt 47 procent geheel afgekeurd, 24 procent gedeeltelijk en 29 procent krijgt geen WAO'', zegt de Cadans-woordvoerder.

Om iets aan de verschillen te doen, wil Hoogervorst de criteria waaraan keuringsartsen zich moeten houden in een wettelijk kader vastleggen. De Tweede Kamer debatteerde vanmiddag over dit zogeheten schattingsbesluit. Het is een van de belangrijke maatregelen die het grote aantal van 912.000 arbeidsongeschikten moet terugdringen. De staatssecretaris komt binnenkort nog met een uitgebreid plan van aanpak voor de WAO.

Verzekeringsarts Spanjer van de Groningse vestiging van Cadans voelt zich niet aangesproken door de voortdurende kritiek op verzekeringsartsen. Hij pakt zijn eigen cijfers er bij. Slechts 18 procent van de mensen die hij ziet keurt hij volledig af. Makkelijk afkeuren doet hij dus niet. Daarom vindt hij een onderdeel van het schattingsbesluit te ver gaan. Iemand valt pas onder de categorie `persoonlijk en sociaal disfunctioneren' als hij zichzelf niet meer goed verzorgt. Spanjer is het daarmee oneens. Je kan volgens hem iemand hebben die helemaal in de war is, maar toch nog goed voor zichzelf zorgt. ,,Dan keur ik die persoon af. Ik hou me dan desnoods niet aan de wet. Of ik stop er mee. Ik zou er natuurlijk nog goed over na moeten denken.''

De beslissing van de verzekeringsarts staat voor zo'n vier ton per werknemer, want de gemiddelde duur van een WAO-uitkering is tien jaar. Toch heeft Spanjer aan enkele gegevens vooraf en aan een gesprek van hooguit drie kwartier genoeg. Voor een onderzoek dat hij doet voor het Landelijk Instituut Sociale Verzekeringen (LISV) heeft hij enkele gesprekken op video opgenomen. Te zien valt bijvoorbeeld een dertiger, werkzaam in een ziekenhuis, die bij hem plaatsneemt. Het ging mis met de man toen hij naast de zorg voor patiënten een coördinerende taak kreeg, terwijl in die periode ook zijn vader en schoonmoeder overleden. ,,Ik had geen overzicht en structuur meer'', vertelt de man. Hij vergat dingen op zijn werk, sliep slecht en meldde zich uiteindelijk ziek. Inmiddels werkt de man weer 28 uur per week.

Halverwege het gesprek stelt Spanjer de belangrijkste vragen. Hoe gaat het werken nu? Kunt u onder druk werken? Welke klachten heeft u nog? Na een half uur weet hij genoeg. De man is nog niet helemaal hersteld. Hij kan het zware denkwerk nog niet aan, maar het grootste deel van zijn werk zal hem goed afgaan. Als de man vóór het aflopen van het eerste ziektejaar nog niet helemaal hersteld is, kan hij een kleine uitkering krijgen. Als tenminste de arbeidsdeskundige, die de man ook nog moet bezoeken, tot dezelfde conclusie komt.

,,Ik heb bijna nooit behoefte aan medische gegevens van andere artsen'', zegt Spanjer. Soms is het nodig extra gegevens van bijvoorbeeld de huisarts op te vragen. Maar meestal levert het verhaal van de zieke werknemer hem genoeg informatie op. De diagnose van de ziekte is ook nauwelijks van belang, want het gaat voor hem alleen om de mogelijkheden die de persoon nog heeft.

Een verzekeringsarts houdt zo'n zes gesprekken per dag. Echt leuk is het werk niet meer, bekent Spanjer. ,,Het is lopende-bandwerk geworden.'' Tot het einde van de jaren tachtig waren keuringsartsen ook bij de reïntegratie van de zieke werknemers betrokken. Verder is het salaris in vergelijking met dat van andere artsen niet hoog. Volgens secretaris B. Starink van de Nederlandse Vereniging van Verzekeringsgeneeskundigen verdient een verzekeringsarts maximaal 9.000 gulden per maand, met in sommige gevallen een uitloop tot 11.000 gulden.

Doordat het werk onaantrekkelijk wordt gevonden, is er een tekort aan verzekeringsartsen ontstaan. Volgens Starink zouden er nu 150 artsen extra nodig zijn om de werkdruk tot een normaal niveau terug te brengen. Daarvoor zijn volgens Starink niet alleen betere salarissen een vereiste, ook moet het werk interessanter worden. Hij pleit er voor dat de artsen in het nieuwe stelsel van sociale zekerheid in een eerder stadium bij het begeleiden van de zieke werknemer worden betrokken. ,,De verzekeringsarts zou meer een regie-rol kunnen krijgen bij de begeleiding van zieke werknemers.''

Maar daarop lijkt de beroepsgroep weinig kans te maken. ,,We moeten niet weer allerlei hybride verhoudingen creëren'', zegt LISV-voorzitter F. Buurmeijer. In het nieuwe stelsel krijgen arbodiensten en verzekeraars de verantwoordelijkheid voor de begeleiding in het eerste ziektejaar. ,,Daar moet niet weer ineens een publieke figuur doorheenfietsen. Ik begrijp wel dat ze ook eens iets leuks willen doen'', zegt Buurmeijer. Hij vindt wel dat verzekeringsartsen betere administratieve en specialistische ondersteuning moeten krijgen, om meer tijd aan hun eigenlijke werk te kunnen besteden. Dit laatste vindt ook staatssecretaris Hoogervorst.

Verzekeringsarts Spanjer laat zijn gedachten even de vrije loop. Bij de bedrijven, arbodiensten en verzekeraars die zich met de begeleiding van zieke werknemers gaan bezighouden, hebben ze veel artsen nodig. En dat is uitdagender werk.