Peetvader en spijtoptant

Hij heeft de belangrijkste mafiaregel geschonden, maar Tommaso Buscetta is in wezen een man van eer gebleven. Zoals hij als peetvader respect afdwong, zo verwierf hij dat als de eerste echte spijtoptant van de mafia. Nooit is hij op een leugen betrapt, en hij heeft zijn rol als pentito met dezelfde vastberadenheid gespeeld als die van peetvader.

In 1984 doorbrak don Masino, zoals Buscetta werd genoemd, de eeuwenoude zwijgplicht binnen de mafia, de omertà. Hij vond dat de mafia door de opkomst van de groep bendeleiders uit het stadje Corleone te gewelddadig was geworden – zijn familie hoorde bij de verliezers in de bloedige interne mafiastrijd eind jaren zeventig, begin jaren tachtig. Buscetta trof in onderzoeksrechter Giovanni Falcone een verwante geest, een Siciliaan voor wie respect ook een essentiële waarde was, en vulde pagina na pagina met gedetailleerde informatie over moorden, plannen en interne organisatie.

Het was alsof we ineens een vreemde taal begrepen, zeit Falcone later. Binnen een paar jaar stonden honderden mafiosi tegelijk terecht in Palermo, en Buscetta's voorbeeld is door een groot aantal anderen gevolgd. Hij heeft er in zijn persoonlijke leven een zware tol voor betaald, met de dood van twee kinderen, een broer, een zwager, een schoonvader en een neef.

Buscetta is later uitgeleverd aan de VS. Daar werd hij, in ruil voor informatie over de drugshandel via de Amerikaanse pizza-connection, opgenomen in het beschermingsprogramma voor getuigen. Hij kreeg een nieuwe identiteit. Wegens de zware geheimhouding rondom hem is zijn dood, zondag, pas gisteravond bekendgemaakt, toen hij al was begraven.

Buscetta werd wel voortdurend geraadpleegd in Italiaanse mafiazaken. Toen Falcone in 1992 met een autobom werd vermoord, zette Buscetta een stap verder en begon hij te praten over de banden tussen mafia en politiek. Eerder had hij geweigerd vragen daarover te beantwoorden omdat de tijd daarvoor in zijn ogen nog niet rijp was, en omdat de tegenkrachten te groot zouden zijn.

Mede op grond van zijn verklaringen zijn er twee processen begonnen tegen zevenvoudig oud-premier Giulio Andreotti. Deze werd eind vorig jaar in beide zaken vrijgesproken: er werd te weinig concreet bewijs gevonden om de beschuldigingen van Buscetta en anderen te staven. ,,De grootste fout van mijn leven'' was denken dat ik over de banden tussen mafia en politiek kon gaan praten, zou Buscetta daarna zeggen.

Zijn informatie heeft geleid tot het `theorema-Buscetta', dat inhoudt dat peetvaders in de leidende mafiafamilies de belangrijkste besluiten in of na overleg nemen en daarom collectief verantwoordelijk kunnen worden gehouden.

Buscetta heeft jarenlang in Brazilië gewoond en werd daarom ook wel ,,de boss van twee werelden'' genoemd. Na zijn eerste arrestatie in Brazilië, in 1972 wegens drugshandel, werd hij uitgeleverd aan Italië. Daar zat hij acht jaar gevangen. In 1983 is hij opnieuw gearresteerd in Brazilië.

Hij is drie keer getrouwd – ongebruikelijk voor een peetvader. Na een lange strijd tegen kanker stierf hij, 71 jaar oud, uiteindelijk in zijn bed.