`Vergeten traject leven inblazen'

Met een tunnel onder de voormalige Zuiderzee is `de IJsselmeerlijn' volgens een pastoraal ontwerp een goed alternatief voor de Zuiderzeelijn.

Een snelletreinverbinding tussen het noorden en Amsterdam kan over bestaand spoor. Pastoor Leo van Ulden uit Sneek bedacht een nieuwe variant: de IJsselmeerlijn. ,,Op 26 kilometer na ligt dit spoor er al'', licht hij toe. ,,Het loopt vanaf Groningen via Leeuwarden en Sneek naar Stavoren en moet alleen verdubbeld worden.'' In Stavoren zou de trein via een te bouwen 26 kilometer lange treintunnel onder het IJsselmeer door naar Enkhuizen rijden. Via het bestaande spoor Enkhuizen-Hoorn gaat het dan via Purmerend en Zaandam naar Amsterdam. Tussen Hoorn en Amsterdam ligt al dubbelspoor.

Het is de Sneker pastoor, die zich als liefhebberij in het railvervoer verdiept, een raadsel dat bestuurders nooit hebben gedacht aan dit bestaande `vergeten' traject. De `IJsselmeerlijn' zou de helft goedkoper zijn dan de Zuiderzeelijn, die vanaf Amsterdam, Lelystad en Emmeloord via Heerenveen en Drachten naar Groningen moet lopen en die naar schatting tien miljard gulden kost. De noordelijke bestuurders pleiten voor dit traject, waarop een magneetzweeftrein zou moeten rijden. De Tweede-Kamerfractie van de PvdA suggereerde onlangs onderzoek te doen naar een alternatief voor de Zuiderzeelijn: een zweeftrein over de Afsluitdijk naar Amsterdam. Het noorden wijst dit af.

Volgens Van Ulden kent de IJsselmeervariant tal van voordelen boven de Zuiderzeelijn. Zo zou dit traject – in tegenstelling tot de Zuiderzeelijn – niet concurreren met de bestaande 'Veluwelijn', die vanaf de hoofdstad via Amersfoort en Zwolle naar de beide noordelijke provinciehoofdsteden voert.

Omdat de lijn Groningen-Leeuwarden-Sneek-Stavoren in de negentiende eeuw als hoofdspoorlijn is aangelegd — de spoordijken en de bruggenhoofden zijn dubbelsporig opgemetseld — kan die eenvoudig verdubbeld worden, betoogt hij. Van Ulden geeft het toe: de boemel Leeuwarden-Stavoren lijkt een lijntje van niks. ,,Maar hij ligt wel op dure infrastructuur, die bedoeld was voor een dubbel spoor. Waarom die dan niet benutten, in plaats van miljarden te besteden aan de aanleg van een 126 kilometer lange nieuwe spoorlijn van Lelystad naar Heerenveen via Drachten naar Groningen?''

De 26 kilometer lange (exclusieve) treintunnel onder het IJsselmeer is technisch haalbaar, weet Van Ulden, die zich liet informeren door een ingenieur van Ballast Nedam. Anders dan bij de aanleg van de Zuiderzeelijn is grondverwerving voor de IJsselmeerlijn niet nodig, onderstreept hij. ,,Onder het IJsselmeer woont niemand.''

Een voordeel is naar zijn mening dat de voormalige Zuiderzee een geringe diepte heeft, tussen de drie en vijf meter, waardoor een tunnel relatief goedkoop kan worden aangelegd. ,,Grote scheepvaart is er niet, dus dikke beschermende zandlagen bovenop de tunnel lijken niet nodig.'' Een ander voordeel is dat de IJsselmeerlijn ook Leeuwarden aandoet, waar de Zuiderzeelijn de Friese hoofdstad links laat liggen. Ook de kop van Noord-Holland zou van dit traject kunnen meeprofiteren. Omdat de IJsselmeerlijn niet, zoals de Zuiderzeelijn, parallel loopt aan een autosnelweg, zal die weinig concurrentie ondervinden van de auto. Sterker nog, betoogt Van Ulden, omdat de tunnel alleen voor de trein is, zal het spoor met de auto kunnen wedijveren.

Van Uldens plan wordt gesteund door J.B. Leenhouts van de Ondernemerskring Opsterland, die het opstuurde naar de ministeries van Verkeer en Waterstaat en Economische Zaken. Leenhouts, directeur van een bedrijf voor installatie- en meettechniek in Gorredijk, vindt de voordelen van een Zuiderzeelijn zwaar overschat. ,,Het wordt niks met die zweeflijn. De psychologische afstand van het noorden met de Randstad wordt alleen kleiner als er hier economisch wat gebeurt en er grootstedelijke ontwikkelingen plaatsvinden. Niet door een snelle lijn.''

Minister Netelenbos (Verkeer en Waterstaat) zou het noorden dit traject als alternatief kunnen aanbieden, als het kabinet afziet van de Zuiderzeelijn, stelt Leenhouts. ,,Dan kan deze variant ook politieke betekenis hebben, want het kabinet heeft het noorden wel een snelletreinverbinding beloofd.''

De Friese commissaris van de koningin, E. Nijpels, zegt principieel te blijven kiezen voor de Zuiderzeelijn. ,,Omdat het niet alleen om bereikbaarheid, maar ook om snelheid gaat.'' Een magneetzweeftrein zou 38 minuten doen over Groningen-Schiphol; nu is de treinreis ruim twee uur.