Oedipus-drama mist verfijning

Een vader, een moeder, een zoon: in zo'n constellatie gedijt het Oedipus-complex. De Griekse mythe van de jongeling die zijn vader doodde en met zijn moeder trouwde is huiswerk voor de puberzoon in Djamel Bara's nieuwe stuk en meer en meer maakt die puber zich de leerstof eigen. Aan het eind van de familietragedie Het stille huis deelt de vader mee dat hij zich in een plastic zak bevindt, een vers object voor de patholoog-anatoom die uit zal moeten dokteren waar al die blauwe plekken toch vandaan komen. Wij weten het antwoord inmiddels: de zoon heeft zijn pa naar de andere wereld gebeukt.

Bara presenteert het drama als een terugblik. Drie personages in de voorstelling vertellen hun verhaal, en elk van hen staat voor een verticaal neergezet bed, symbool van erotiek in een gespannen driehoeksverhouding. De moeder herinnert zich haar huwelijksnacht; de zoon praat over schaamte en de vader reconstrueert het ongeval dat hem arbeidsongeschikt heeft gemaakt: hij is de lul en de enige die niet staat. Lamlendig hangt hij in een zitzak, van waaruit hij de wereld meesmuilend bekijkt. Niemand, zeurt hij, brengt respect voor hem op, en hij heeft toch zo hard gewerkt voor zijn gezinnetje. Had hij vrouw en kind maar in Marokko gelaten, dan had hij een lekker leven kunnen leiden.

De slavenarbeid van de eerste gastarbeiders, de schoolopleiding die hen werd ontzegd, de clash met hun kroost, de angst voor wat de Marokkaanse gemeenschap ervan zal zeggen en de lijdzaamheid van moeder de vrouw: het komt allemaal aan de orde. Het stille huis is theater dat discussies moet uitlokken, maar zal dat de makers lukken? De zware gezinsproblematiek wisselen zij af met de besognes van drie naar henzelf gemodelleerde theaterfreaks die bonje met elkaar krijgen, terwijl zij aan een welgemeende voorstelling werken. Helaas heeft die zelfironie weinig effect, omdat de acteurs niet geraffineerd genoeg van de ene realiteit in de andere stappen. Alleen in de explosieve scènes ontvouwen Matthias Maat, Karim El Guennouni en Rabia El-Wali hun talent, terwijl je van een stuk met het woord `stil' in de titel juist kracht in de ingetogener delen verwacht.

Het stille huis is het regiedebuut van Karim Traïdia, net als Bara een Algerijnse Nederlander. Traïdia maakte in 1998 De Poolse bruid, een prachtige stille film. Geef Karim Traïdia betere acteurs en een verrassender tekst: misschien blijkt hij dàn een aanwinst voor het theater.

Voorstelling: Het stille huis, van Djamel Bara, door De Balie. Regie: Karim Traïdia. Gezien: 31/3 De Balie, Amsterdam. Aldaar t/m 8/4; tournee t/m 13/5. Inl. (020) 5535100.