Na de pc

De pc als alleskunner lijkt zijn langste tijd te hebben gehad. De huiscomputers zoals we die nu kennen worden vervangen door apparaten die `goed in weinig' zijn, in plaats van `matig in alles'. Pc-fabrikanten denken dat er een markt is voor apparaten die zeer goed deeltaken kunnen verrichten, van zakcomputers tot zogenoemde Web companions, simpele apparaten die zonder omhaal toegang tot het Internet bieden.

De toekomst volgens Microsoft: Keuken-pc's die automatisch recepten en het laatste nieuws van Internet halen. Een tot televisie verbouwde Internet-ontvanger in de huiskamer. Auto-pc's die filegegevens en nieuws voorlezen. Het Amerikaanse bedrijf toonde dergelijke apparaten enige tijd geleden al op de Consumer Electronics Show (CES) in Las Vegas, een van de grootste vakbeurzen op het gebied van consumentenelektronica.

Microsoft-topman Bill Gates wees vooral op de potentie van slimme huishoudelijke apparaten, zoals televisies en stereo-installaties die met het web en met andere apparaten kunnen communiceren. ,,De woning zelf wordt een computersysteem'', voorspelde Gates.

Een paar maanden geleden werd tijdens de computervakbeurs Comdex in Las Vegas ook al een groot aantal apparaten getoond onder de noemer `Post pc' of `Beyond the pc': van zakcomputers tot slimme telefoons.

Die ontwikkeling was te voorzien: wie een aantal jaren geleden een pc kocht, moest daarvoor nog forse bedragen op tafel leggen: minimaal zes- tot zevenduizend gulden. De consument wilde voor dat geld wel een apparaat dat zo compleet mogelijk was, dus inclusief luidsprekers, cd-romspeler en uitbreidingsslots voor multimediakaarten. In de loop der jaren zijn multimedia-pc's door de toegenomen concurrentie al scherp in prijs gedaald. Bovendien ontdekten de fabrikanten een markt voor goedkope pc's, apparaten zonder veel toeters en bellen, die zo rond de 1.000 gulden kosten. Marktvorsers als de Meta Group verwachten dat de prijs van een consumenten-pc binnen twee jaar zelfs tot onder de 600 gulden zal dalen, waarmee de pc even duur zou worden als een normaal televisietoestel. Geïnspireerd door het succes van de iMac, de kleurrijke computer van Apple, worden dergelijke apparaten tegenwoordig geleverd in uitdagende vormen en kleuren. Zo introduceerde Compaq onlangs de iPaq, een computer die omgerekend iets meer dan 1.500 gulden kost. ,,Je hoort mij niet zeggen dat de pc aan het verdwijnen is'', zegt Jerry Meerkatz van Compaq. ,,De uitdaging is wel om hem gebruiksvriendelijker te maken, bijvoorbeeld door zaken achterwege te laten.''

Een andere trend zijn compacte pc's voor kleinbehuisden: zo bracht Toshiba de Equium 2000 op de markt, een bureau-pc waarin de technologie van een laptop is verwerkt.

Vooral Internet lijkt de segmentering van de pc-markt de laatste maanden in een stroomversnelling te hebben gebracht. Veel consumenten willen een pc waarmee ze direct kunnen e-mailen en surfen. Vandaar dat Dell, de fabrikant van doorgaans saai ogende kantoor-pc's, binnenkort de WebPC lanceert. In ontwikkeling is een apparaat dat voorlopig de naam Clipper draagt: een computer met een plat beeldscherm en draadloos toetsenbord. Het kan nog simpeler: bedrijven als Samsung en het Zweedse RSC toonden in Las Vegas zogenoemde webtabletten, het elektronische equivalent van het kleitablet, waarmee draadloze Internet-ontvangst mogelijk wordt. Beide apparaten zijn gebaseerd op productspecificaties van National Semiconductor, die voor dit doel de Geode-chip ontwikkelde. Ook het Turkse bedrijf Vestel, in Europa vooral bekend van televisiemonitoren, heeft zich op deze markt gestort.

Samen met Microsoft heeft de onderneming een Web Companion op de markt gebracht, een fraai ogende terminal die wanneer hij wordt aangezet meteen toegang biedt tot Internet. ,,Er is duidelijke behoefte aan apparaten die voor verschillende doeleinden worden gebruikt'', vertelde Selcuk Caglar van Vestel in Las Vegas. Inmiddels zijn er meer fabrikanten, waaronder Philips en Thomson, die samen met Microsoft werken aan Internet-apparaten. Ook chipfabrikant Intel ziet sinds kort brood in web-apparaten die gebruikers met weinig Internet-ervaring moeten aanspreken.

Of er ook echt belangstelling voor deze apparaten zal bestaan, moet nog worden afgewacht. Pogingen om Internet via het televisietoestel aan te bieden, al dan niet met behulp van `opzetkastjes', zijn tot nu toe mislukt. Microsofts Web TV heeft drie jaar na de introductie in de Verenigde Staten hooguit een miljoen abonnees, betrekkelijk weinig voor een land met 250 miljoen inwoners. KPN Telecom introduceerde meer dan een jaar geleden de Net.box, een kastje met draadloos toetsenbord en afstandsbediening waarmee op een laagdrempelige manier toegang tot Internet moest worden geboden. Inmiddels worden de voorraden tegen afbraakprijzen aangeboden. Philips heeft zijn plannen om WebTV in Europa te introduceren voorlopig opgeschort, maar in de Verenigde Staten kondigde het bedrijf onlangs wel weer een nieuw type televisietoestel aan dat toegang moet bieden tot de belangrijkste diensten van America Online (AOL), met 20 miljoen abonnees de grootste Internet-aanbieder ter wereld.

Fabrikanten zijn er namelijk van overtuigd dat er een markt is voor dergelijke apparaten. Miljoenen huishoudens hebben geen pc (en dus ook geen toegang tot Internet) omdat ze de technologie te ingewikkeld vinden. In de Verenigde Staten gaat het altijd nog om zo'n vijftig procent van de bevolking. Vandaar dat fabrikanten Internettechnologie verwerken in apparaten waarmee het gros van de bevolking wel vertrouwd is, zoals telefoons en televisies.

Marktvorser IDC is zelfs zeer optimistisch over de markt voor `e-pliances'. In 2002 moet deze markt een omvang van 18,8 miljard dollar hebben bereikt, tegenover 4,6 miljard in 1999.

Een andere mogelijkheid om Internet-diensten aan te bieden is via zakcomputers en mobiele telefoons. Na een moeizame start lijkt er nu eindelijk een markt te ontstaan voor zakcomputers als de Palm Pilot en Psions Revo, handzame apparaatjes die met de pen bediend worden en duizenden adressen en afspraken kunnen opslaan. ,,De reden dat de Palm Pilot zo'n succes is geworden is omdat we veel hebben weggelaten'', zegt Alan Kessler van Palm Computing. Directeur David Potter van het Britse bedrijf Psion denkt dat de ontwikkeling niet ophoudt bij zakcomputers. ,,In de jaren tachtig was de pc nog duidelijk een kantoortoepassing, maar nieuwe technologische ontwikkelingen dwingen de industrie anders over computertechnologie na te denken.''

Potter gelooft dat mobiele telefoons voor de volgende revolutie zullen zorgen. Wereldwijd zijn er al 300 miljoen abonnees van mobiele telefoons. Het aantal gebruikers van mobiele telefoons is daarmee veel groter dan het aantal gebruikers van pc's. Als platform voor datadiensten lijkt de mobiele telefoon dan ook ideaal. Vandaar dat bedrijven als Psion, Nokia en Ericsson, de belangrijkste fabrikanten van mobiele telefoons, werken aan apparaten waarin de functies van de mobiele telefoon en de zakcomputer worden gecombineerd. Potter wijst in dit verband op het succes van de Internet-telefoons van NTT DoCoMo in Japan. Deze dienst, die goedkoop toegang biedt tot Internet, telt inmiddels al ruim 4 miljoen abonnees. In Europa moet het Wap-protocol voor deze revolutie gaan zorgen. Potter: ,,Het vaste telefoonnetwerk heeft de afgelopen jaren al een heel andere functie gekregen, vijftig procent van de capaciteit wordt tegenwoordig benut voor het versturen van data. Dat gaat bij mobiele telefonie ook gebeuren.'' Velen geloven dat het mobiele netwerk het vaste netwerk in dit opzicht wel eens zou kunnen inhalen. ,,Met de mobiele telefoon krijg je Internet in je broekzak'', zegt adviseur Tim Bajarin van Creative Strategies.

De opmars van dergelijke `gadgets' hoeft overigens niet meteen ten koste te gaan van de omzet van traditionele pc's. Een belangrijk argument voor de consument om multimedia pc's te blijven kopen zijn spelletjes. In het vierde kwartaal van 1999 is de verkoop van consumenten-pc's dan ook met ongeveer 15 procent gestegen in vergelijking met 1998.

Het aantal verkochte pc's neemt dit jaar nog eens met 19 procent toe, zo heeft IDC berekend. Maar het bureau verwacht wel dat de pc-omzetten dit jaar een voorlopig hoogtepunt bereiken. Daarna zullen innovaties als Internet-telefoons en web-televisies voor een nieuwe verkoopstimulans moeten zorgen. Greg Mundie, directeur van de divisie Consumentenelektronika van Microsoft, verwacht dat `info appliances' de belangstelling voor pc's juist weer zouden kunnen stimuleren. ,,We zien dat aan WebTV. Dat is bij uitstek een apparaat voor digibeten, maar als consumenten er eenmaal ervaring mee hebben, schaffen ze vaak alsnog een volwaardige computer aan.''

Tim Bajarin gelooft dat de consument voor specifieke doeleinden verschillende apparaten gaat gebruiken die onderling met elkaar communiceren. Ook huishoudelijke apparaten zullen steeds meer aan een netwerk worden gekoppeld en gegevens kunnen uitwisselen. ,,Toen ik jaren geleden opperde dat we een digitale koelkast zouden krijgen, zat iedereen me uit te lachen, maar inmiddels heeft ICL zo'n apparaat op de markt gebracht. Straks kun je vanuit de auto je koelkast bellen en kijken of je nog tomatensaus voor de Italiaanse pasta hebt.''

Uitgevers van de Gouden Gids duwen straks geen pak papier meer door de brievenbus, maar geven de consument een gratis terminal zodat ze `online' aanbieders van diensten en producten kunnen vinden. Ook de badkamer en het toilet worden gedigitaliseerd, voorspelt Bajarin. ,,Ik heb nu al een waterdichte radio in mijn badkamer, maar ik zou willen dat de badspiegel mij kon vertellen welke files er op de weg waren, zodat ik dat gezicht niet hoef te zien.''

Theoretische vingeroefeningen zijn het al lang niet meer. Een alliantie van Philips, Siemens, Nokia, Bull, Bosch en Alcatel werkt aan standaarden voor huisautomatisering. Eerder dit jaar kondigden Sun Microsystems en Cisco concrete stappen aan om huishoudelijke apparaten aan netwerken te koppelen. Beide bedrijven gaan een architectuur ontwikkelen die gebaseerd is op Suns Java-technologie.

Volgens John Seely Brown, directeur van het Xerox Palo Alto Research Center (PARC), zullen pc's uiteindelijk geheel uit het zicht verdwijnen. ,,Ze worden steeds meer geïntegreerd in alledaagse gebruiksvoorwerpen, zoals horloges, dassen, tafels en stoelen.'' Brown noemt als voorbeeld de auto, waar computertechnologie voor de gebruiker al nauwelijks meer zichtbaar is. Bill Joy van Sun Microsystems denkt dat de consument straks helemaal niets meer bij zich draagt. ,,Het enige dat je nodig hebt is een soort chipkaart met je persoonlijke gegevens. In een hotelkamer of op het vliegveld hoef je die kaart alleen maar in een terminal te steken om je gegevens te kunnen raadplegen en te bewerken.''