Democratie of pompen

MOAMMAR GADDAFI IS een man van twee gezichten. Sinds hij de twee leden van zijn geheime dienst, verdacht van het veroorzaken van de Lockerbie-ramp van 1988, heeft uitgeleverd, zoekt hij toenadering tot Amerika en Europa. Tien dagen geleden bezocht een consulaire delegatie Tripoli om te bekijken of Libië veilig is voor Amerikaanse toeristen. Begin januari had Gaddafi de voorzitter van de Europese Commissie, de Italiaan Prodi, in zijn woning bij Bologna opgebeld. Prodi meldde vervolgens dat hij de Libische leider naar Brussel had uitgenodigd. Maar hij moest die invitatie met kerende post weer intrekken toen bleek dat de lidstaten, ondanks de dooi in de onderlinge betrekkingen, zo ver nog niet waren.

De bijeenkomst van Europese en Afrikaanse leiders in Kairo zou voor Gaddafi een mooie gelegenheid zijn geweest om zich van zijn beste kant te laten zien. Tenslotte torsen de Europeanen goedgevulde geldbuidels mee, voor Afrika niet onbelangrijk. En inderdaad had Gaddafi, onder een boom in de tuin van het Egyptische presidentiële gastenverblijf, Prodi opnieuw van zijn goede bedoelingen overtuigd. In die tuin had het ietwat verwelkte symbool van wat eens de Arabische revolutie had moeten worden, letterlijk zijn tenten opgeslagen. Het gesprek was volgens Prodi zeer positief verlopen. Maar Gaddafi had het kennelijk anders ervaren.

IN EEN REDE tot de verzamelde leiders haalde hij vervolgens uit naar Europa. De Europeanen hadden volgens Gaddafi de Afrikanen lange tijd beschouwd als gorilla's. Vooral president Chirac en Portugals premier Guterres moesten het ontgelden. Mensen met een dergelijk koloniaal verleden misten geloofwaardigheid als zij nu zeiden bezorgd te zijn over het lot van Afrika. Ook Spanje had niet het morele gezag om te waarschuwen tegen de vele gewapende conflicten op het zwarte continent. ,,Iedere dag doden ze zes stieren in Spanje.'' Met een verwijzing naar het appèl van de Europese Unie tot politieke hervorming, rechten van de mens en goed bestuur in Afrika, zei Gaddafi: ,,Wij hebben geen democratie nodig, maar waterpompen.''

Geschokt liet Prodi's woordvoerder na Gaddafi's uithaal weten dat dit geen woorden waren die de dialoog tussen Libië en Europa verder helpen.

Mèt de Europese gasten zal ook de gastheer, de Egyptische president Mubarak, door Gaddafi zijn verrast. Maar meer in het algemeen zal de Libische leider hebben gezegd wat Afrikaanse leiders denken. In die zin had zijn tirade nut. Woorden zoals door Gaddafi gesproken beschermen bovendien de Europeanen tegen zichzelf. Naïveteit wedijvert met oude machtsdromen zodra Europa zich over Afrika gedachten maakt. Goede bedoelingen alleen kunnen Afrika's wantrouwen niet neutraliseren. Gaddafi heeft dit de Europese top op zijn gebruikelijke onbehouwen wijze nog eens ingewreven.