Codeerapparaat nazi's van `station X' gestolen

Een zeldzaam Duits militair codeerapparaat van het type Enigma is afgelopen weekeinde gestolen uit het landgoed Bletchley Park, het geheime centrum waar de Britten de Tweede Wereldoorlog met een paar jaar verkortten door Duitse codes te breken en de computerwetenschap hielpen funderen.

De machine, van een speciaal type dat door de SS werd gebruikt, was één van de laatste drie ter wereld. ,,Dit is vergelijkbaar met het stelen van een Cézanne [uit een kunstmuseum]'', aldus Christine Large, directeur van de Bletchley Park Trust. Op de zwarte markt zou het toestel 100.000 pond (360.000 gulden) opbrengen.

De machine lijkt uiterlijk op een typemachine. Bij elke toetsaanslag veranderen interne elektrische circuits waardoor tekst ogenschijnlijk zonder vast patroon in code wordt omgezet. Dat gaf het Duitse opperbevel het idee dat hun code niet te kraken was. Onder leiding van de wiskundige Alan Turing gebeurde dat toch. Turing ontwierp daartoe een reeks elektrische rekenapparaten die stelselmatig mogelijke uitkomsten van codeberichten doorliepen. Op Bletchley Park, bijgenaamd `Station X', werkten honderden superslimme maar wereldvreemde wis- en taalkundigen en schaakgrootmeesters. Winston Churchill, die als enige politicus rechtstreeks toegang had tot hun werk, noemde ze ,,de kip met de gouden eieren die nooit kakelt''.

Robert Harris' bestseller Enigma, over het werk van Bletchley Park, wordt nu verfilmd met in de hoofdrollen Harvey Keitel en Kate Winslet. De actrice bracht onlangs een bezoek aan het landgoed, met rockster Mick Jagger, die een Enigma (van een ander type) in zijn privé-verzameling heeft.