Oude liefdes

De tram reed stapvoets over het Rembrandtplein en T. liep, nee, hij sjokte ernaast. Hij droeg een grijs pak en leek een halve kop kleiner dan ik hem mij herinnerde, maar ik herkende zijn gezicht zo moeiteloos alsof we gisteren nog samen naar Tina Turner waren geweest. Terwijl dat meer dan twintig jaar geleden is. Op het raam tikken! zwaaien! dacht ik – maar er was een lome tegenstand die maakte dat ik niets deed, alleen even omkeek bij de halte om te zien of T. toevallig instapte. Dat deed hij niet. Ach, misschien zou hij mij toch niet hebben herkend. Tot de volgende halte dacht ik nog: als ik zo meteen uitstap en terugloop, komen we elkaar tegen. Toen was het moment voorbij.

Het is verbluffend hoe een vertrouwd gezicht uit het verleden terug kan vallen in de mal die er in je hoofd ééns van is gemaakt, zodat je de ouderdom ervan niet registreert. De rimpels en het grijze haar vormen een masker waar je zó doorheen kijkt. Dat is anders als je iemand voor het eerst ontmoet en automatisch zo'n beetje zijn leeftijd inschat. Vorig jaar, op een bijeenkomst met mensen die ik eveneens ruim twintig jaar niet had gezien, had ik daardoor de indruk dat mijn voormalige studiegenoten onbegrijpelijkerwijs allemaal met veel oudere partners waren getrouwd.

Was T. wel een oude liefde? Meer een oude flirt welbeschouwd, ik zag hem graag, vond hem opwindend met zijn laarzen en zijn brede, Mick Jagger-achtige mond, en hij nam me wel eens mee naar popconcerten. We zullen elkaar – met die mond! – zeker gezoend hebben, maar het werd niet méér dan dat. Er was een café in onze stad waar hij geloof ik boven woonde, er was daar jazz en een zwoele sfeer die mij beviel, terwijl ik tegelijk wist dat het niks voor mij was. Net als met T. zelf eigenlijk.

Herinneren is zoals bekend een tijdverdrijf dat met de jaren steeds meer te bieden heeft. Tot er weer gaten beginnen te vallen natuurlijk, akelige lege plekken in een hersenpan waar het juist zo gezellig druk was geworden. Maar zover zijn we nog niet. Oude liefdes hebben een ereplaats in de pan. De ene meldt zich vaker dan de andere, sommige – zoals T. – houden zich tijden koest, maar de herinnering aan hen is eigenlijk altijd welkom, altijd dierbaar, ook al was het vroeger niet één en al rozengeur en maneschijn.

Want ook zo'n oude liefde valt terug in een mal, net alsof het heden niet helemaal meetelt. Alleen is de mal `oude liefde' een beetje algemeen, uitgesleten zoals de hoofdrol in een vertrouwd toneelstuk. Na al die jaren doet het er niet meer zoveel toe of dit een liefde was met zoenen, of met meer, of juist met minder. De scherpe kantjes zijn vergeten. Zelfs stille liefdes horen erbij, iemand met wie het nooit wat werd, die je alleen iets deed, aan wie je dacht als je niet kon slapen. Het gevoel ooit intiem verbonden te zijn geweest komt toch op, het is sterker dan de precieze toedracht.

Soms wordt het je vergund om van ze te dromen. Vannacht, een zeldzame weelde, droomde ik van twee oude liefdes, in afzonderlijke dromen. De eerste, J., kwam ik tegen op een feest en ik herinner me nog vrij woordelijk onze conversatie. Hij vroeg me waarom ik nu zo toeschietelijk deed, om niet te zeggen aanhalig, en ik antwoordde – nogal pedant voor een droom – dat dat was omdat we nu ouder waren, en set in our ways. Met die Engelse uitdrukking was ik buitengewoon tevreden. Het idee was dus dat er nu geen gevaar meer was voor verwikkelingen – wat in zo'n droom natuurlijk bij uitstek waar is. De tweede ontmoeting die nacht was met S., die een tijdlang mijn vriendje is geweest. Hij keek vreselijk lief en begreep alles.

Denken, zo heeft Connie Palmen eens gezegd, is het opwindendste dat er bestaat. Je kreeg de indruk dat zij zich slechts zo nu en dan aan die activiteit overgeeft; ik hoop dat ik de lezer niet choqueer als ik zeg dat ik er zelf eigenlijk voortdurend mee bezig ben. Soms denk ik over wat we vanavond zullen eten, dan weer waan ik mij een strijdster in de voorste gelederen van intellectueel Nederland. Maar als ik bij dat al niet zo nu en dan een oude liefde tegenkwam, was het een stuk minder gezellig.