Holistisch ideaal aan de Maas

Het succes van De Groene Passage in Rotterdam, een overdekt winkelcentrum met ideële neringdoeners, is nauwelijks een verrassing. Toen de Passage twee jaar geleden haar deuren opende, was de `ecotrend' al in volle gang. Consumenten wilden en willen producten zonder luchtje: biologisch vlees, fair-trade koffie en milieuvriendelijke schoonmaakmiddelen.

Maar bewust consumeren is meer dan dat, getuige de schijnbaar naadloze combinatie van new age en ecologie in het winkelcentrum. Reeds bij binnenkomst kletteren Feng Shui-fonteinen en klinkt tingelende muzak. Vanuit new age-boekhandel Himalaya vermengt de geur van wierook zich met die van de verse pompoensoep van de belendende biologische lunchroom.

Het holistische ideaal, zo mag de Groene Passage wel worden genoemd. ,,Werken aan de lichamelijke en geestelijke zuiverheid'', verwoordt een klant de aantrekkingskracht van het winkelcentrum. Dat kan op een oppervlakte van 2.000 vierkante meter in negen ondernemingen, waaronder de Wereldwinkel met fair-trade artikelen, ecoslagerij De Groene Weg en een centrum dat cursussen verzorgt als medicinaal koken en aromatherapie.

Kloppend hart is echter de inpandige natuurvoedingssupermarkt Gimsel die zijn naam al opbouwde lang voordat De Groene Passage zijn deuren opende. Gimsel oogt als elk andere supermarkt, maar het assortiment telt louter ecoproducten zoals biologisch vers brood, biodynamische groenten en fruit en drogisterijartikelen op natuurlijke/homeopathische basis.

Gimsel is ongetwijfeld de klantentrekker van De Passage en is het geitenwollensokkenstadium inmiddels voorbij. De opmars van de `kritische consument' nam zijn aanvang in de jaren negentig, door de groeiende problemen in de reguliere landbouw en veeteelt en een toenemend gezondheidsbewustzijn. Hoe groot de groep `kritische consumenten' inmiddels is, is onduidelijk. Het Productschap voor Vlees en Vis rekent in zijn branche in elk geval zo'n 20 procent van de cliënten tot deze categorie.

Verwacht wordt dat de groep zal groeien, nu steeds meer supermarktketens `biologische' producten in de schappen leggen. Het Europese keurmerk EKO op de verpakking biedt de zekerheid dat er bij de teelt geen chemische bestrijdingsmiddelen en geen kunstmest zijn gebruikt en het product niet genetisch is gemodificeerd.

Dat bij Gimsel alle producten aan deze strenge richtlijnen voldoen, spreekt voor zich. Maar ook de aanduiding Demeter prijkt op mening product, een keurmerk vanuit de antroposofie dat eveneens een biologisch-dynamische teelt garandeert.

Een rondvraag onder klanten van Gimsel leert dat de meesten goed op de hoogte zijn van beide keurmerken. Slechts een enkeling blijkt te denken dat EKO voor economisch, en dus voordelig staat. Dat zijn de producten vooralsnog niet. Hoewel het Platform Biologica (een organisatie van telers en leveranciers) en de Consumentenbond pleiten voor een lager BTW-tarief, betaalt de bioklant nog altijd een fikse prijs voor biologische producten. De wil `zuiver te consumeren' blijkt zelfs in Nederland steeds vaker groter dan de hang naar zuinigheid.

`Gezondheid' wordt in motivatieonderzoeken nog altijd het meestgenoemd als reden biologisch te consumeren. Milieuvriendelijkheid volgt enkele plaatsen later. En dat is opmerkelijk, omdat de milieuvoordelen buiten kijf staan, maar die voor de gezondheid op zijn minst omstreden blijken. Uit onderzoek van de Wageningse Wetenschapswinkel (Is biologische voeding gezonder dan gangbare?, 1998), konden nauwelijks harde conclusies worden getrokken.

Gezond eten is niet zozeer afhankelijk van de keuze biologisch of regulier, maar van de samenstelling. ,,Met biologische voeding kun je een goede en een slechte voeding samenstellen, en met gangbare producten eveneens'', constateert Ries van Stigt-Thans van het Voedingscentrum in Den Haag. Bovendien verschilt de kwaliteit van reguliere land- en veeteeltproducten dusdanig per bedrijf, dat een algemene vergelijking met biologisch geteelde producten nauwelijks hout snijdt.

Maar de klanten van De Groene Passage lijken zich niets aan te trekken van deze kritische blik op de zogenoemde `verantwoorde producten' en betalen graag prijzen die omgerekend per kilo tot driemaal hoger kunnen liggen dan de massaproducten in de reguliere supermarkt.

Volgens Saskia Weldemars, vaste klant van Gimsel en ecoslagerij De Groene Weg, moet de ecotrend met een korrel zout worden genomen. ,,Ik ben uit milieu-overwegingen fervent koper van biologische producten, maar ik ben niet op mijn achterhoofd gevallen. Sporen van bestrijdingsmiddelen zitten soms op biovoedsel, zolang boeren op een naastgelegen veld die nog wel gebruiken.'' Een nuchtere kijk voor een klant van de `holistische' Passage. ,,In de zweverige winkels verderop kom ik niet. Het is jammer dat verstandig consumeren hier in één adem wordt genoemd met new age en spiritualiteit. Zo belanden we weer keihard in het alternatieve hoekje en ik zit er niet op te wachten. Ik vermijd het door steeds vaker bijproducten bij de Albert Heijn te kopen'', zegt Weldemars. Maar met 8.000 tot 10.000 vaste bezoekers per week hoeft De Passage de concurrentie van de Grootste Kruidenier van Nederland voorlopig nog niet te vrezen.

De Groene Passage, Mariniersweg 1-31, 3011 NB Rotterdam. Tel. (010) 233 19 33. Openingstijden verschillen enigszins per onderneming, maar volgen in het algemeen de reguliere winkelsluitingstijden.