Mensenrechten van Arabische gevangenen worden systematisch geschonden

Iedereen die met het strafrecht in aanraking komt, wordt in de hele Arabische wereld naar Europese maatstaven zeer slecht behandeld. Veel Arabische landen zijn hoe dan ook niet rijk, dus er is ook weinig geld voor justitie en gevangeniswezen. Maar ook al baden ze in olierijkdommen, zoals de Arabische Golfstaten, dan nog staat de – vermeende – crimineel eenzaam onder aan de prioriteitenlijst. Gearresteerd? Dan zal hij wel schuldig zijn. Dan stoppen we hem toch niet in een hotel? Dan moet hij toch worden gestraft?

Neem Egypte. De Fayum-gevangenis herbergt vierduizend gevangenen, en heeft een arts die een keer per maand langskomt, aldus de Egyptische organisatie voor de mensenrechten. `Gedetineerden moeten met hun gezicht tegen de muur wachten tot de dokter komt en hij hun vraagt of er zieken zijn.' Ziekten als tuberculose rukken op in de Egyptische gevangenissen.

Saoedi-Arabië is oneindig veel rijker dan Egypte. Maar een gewone burger, zonder invloed in hogere kringen – Saoediër of buitenlandse gastarbeider – die met het Saoedische strafrecht te maken krijgt, is nog niet jarig. Zodra hij gevangen zit in het spinnenweb van justitie, is er één zekerheid, schrijft de internationale organisatie voor de mensenrechten Amnesty International in haar deze week uitgekomen rapport over het koninkrijk. Zijn mensenrechten zullen worden geschonden.

Amnesty geeft sprekende voorbeelden. `Ze hebben me geen kans gegeven me te verdedigen', schrijft Abdul-Karim al-Naqshabandi, een Syrisch staatsburger die werd beschuldigd van hekserij. `Ze bonden me vast als een beest (...) De bewaker stopte zijn schoen in mijn mond, sloeg me, stopte me in een cel en gaf geen toestemming voor bezoek. Hij zei dat ik nog veel slechter zou worden behandeld als ik voor de rechter niet zou bekennen.' Naqshabandi bekende, en kort nadat hij dit briefje had geschreven, werd hij onthoofd. Hij had geen idee dat zijn bekentenis meteen tot zijn executie zou leiden.

Mohammad Ali al-Sayyid, die van diefstal werd beschuldigd, moest voor de rechter verschijnen nadat hij had geklaagd dat zijn bekentenis door foltering was afgedwongen. ,,De rechter vroeg me: heeft de diefstal plaatsgehad? Ik zei: nee. Hij zei tegen de politie: neem hem dan maar weer mee. Zodra hij dat zei, kwam ik op mijn woorden terug, en zei ik: ja, het is wel gebeurd. Ik deed dat om niet naar het politiebureau en naar de martelingen terug te moeten (...) en daarom heb ik mijn verklaring ondertekend.'' Sayyid werd veroordeeld tot vierduizend zweepslagen en zeven jaar gevangenisstraf.

Denk niet dat een Westerling een veel betere behandeling krijgt. De twee Britse verpleegkundigen die drie jaar geleden op beschuldiging van moord op een Australische collega in een Saoedische gevangenis terechtkwamen, werden niet terechtgesteld. Zij hadden de Britse regering aan hun zijde, die een goede handelsrelatie heeft met de Saoedische overheid. Maar ook beide verpleegkundigen werden op politiebureaus en in de gevangenis mishandeld en seksueel geïntimideerd om een bekentenis los te krijgen. Een van de twee, Lucille McLauchlan, publiceerde na haar vrijlating een dagboek in de Scottish Daily Record. `Ik ga de gevangenis binnen. De stank slaat me in het gezicht. Jezus, poep, urine, riool en zweet. De stank is ongelooflijk.' Ze gaat haar cellenblok in. `Het is smerig en het stinkt, en het eerste dat ik zie is een kakkerlak. (...) De wc's zijn walgelijk. Vier hokjes met gaten in de grond. Er is een kraan halverwege de muur. De tegels zijn bedekt met vuil, slijm en poep. De deuren rotten weg.' Ze zitten met elf vrouwen in een cel van 6 x 6. `Zo smerig. Gebroken tegels op de vloer, vuile matrassen.'

Waarschijnlijk zouden alle gevangenen in Marokko, indien gevraagd, meteen de voorkeur geven aan een Saoedische cel, hoe stinkend ook, boven hun eigen detentieoorden. Steeds meer Nederlanders, aangehouden op verdenking van smokkel van verdovende middelen, maken kennis met de Marokkaanse omstandigheden. Sommigen doen er verslag van: een cel met 35 gevangenen, of met 70, of met 160, als sardientjes op de grond. Midden in de cel een gat in de grond met een kraantje erboven: de wc en wasplaats voor de bewoners. Mishandelingen en seksueel misbruik door medegevangenen of bewakers zijn aan de orde van de dag. Veel gedetineerden gaan eraan onderdoor. Ze worden ziek door het ongedierte, of gewoon gek.

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken wordt in zijn jaarlijkse rapport over de staat van de mensenrechten in de wereld heel somber van Syrië. `De omstandigheden in de gevangenissen variëren, maar zijn over het algemeen armzalig, en beantwoorden niet aan de internationale minimumnorm inzake gezondheid en hygiëne. De instellingen voor politieke gevangenen of gevangenen die als bedreiging voor de staatsveiligheid worden beschouwd, zijn gewoonlijk slechter dan die voor gewone misdadigers. De gevangenis in Palmyra (Tadmor), waar veel van deze gevangenen worden vastgehouden, wordt het slechtst beoordeeld. In sommige gevangenissen wordt recht op bezoek erkend, maar in andere gevallen eisen de autoriteiten steekpenningen van verwanten die gedetineerden willen bezoeken. Overbevolking en onvoldoende voedsel komen in verscheidene gevangenissen voor. Vroegere gedetineerden hebben gemeld dat de regering politieke gevangenen geen leesmateriaal toestaat, zelfs niet de Koran.'

Of Tunesië, tot besluit. `De omstandigheden in de gevangenissen bleven slecht in 1998', schrijft Human Rights Watch op zijn gevangenispagina op Internet. `De overbevolking was ernstig, een toestand die niet werd gedicteerd door economische beperkingen: Tunesië heeft een van de hoogste inkomens per hoofd van de bevolking op het (Afrikaanse) continent. Mishandelingen door bewakers kwamen vaak voor, en disciplinaire maatregelen waren wreed en vernederend. Politieke gevangenen werden voortdurend heen en weer gependeld tussen instellingen, waardoor hun verwanten werden gedwongen grote afstanden af te leggen voor een bezoek.' Verbetering werd in geen enkel Arabisch land gemeld.