`Laptop en Lederhose. Dat is voor mij Europa'

De Beierse minister-president en CSU-leider, Edmund Stoiber, zegt geen tegenstander te zijn van Europa. Maar er is in Duitsland nauwelijks een politicus die publiekelijk lastiger vragen stelt over Europa.

Een excellente minister, een uiterst bekwame vrouw. De Beierse minister-president Edmund Stoiber is een en al lof over de Oost-Duitse Angela Merkel, die is voorgedragen om de nieuwe voorzitter van de CDU te worden.

Geen dissonante toon valt te horen in de Staatskanzlei te München, waar Stoiber nog niet zo lang geleden de conservatieve oppositie aanvoerde tegen Merkel als CDU-leider. Merkel te liberaal, te vriendelijk voor homoseksuelen, te licht voor het zware politieke ambt? Er verschijnt een brede lach op het gezicht van de Beierse minister-president met de lichtblauwe ogen en het vlasdunne witte haar.

Stoiber (58) rekent er op dat Merkel het kanselier Gerhard Schröder erg lastig zal maken. ,,Nu al is Merkel onder de bevolking al veel populairder dan Schröder. Daarom moet het voor de kanselier buitengewoon pijnlijk zijn om al na anderhalf jaar in de opiniepeilingen van de troon te worden gestoten.''

Nee, de Beierse CSU-leider is ervan overtuigd dat met het duo Merkel als voorzitter en Friedrich Merz als CDU/CSU-fractieleider een nieuwe generatie het voor het zeggen krijgt, die de rood-groene regering het vuur na aan de schenen zal leggen. Dat is hard nodig. Schröder mag denken dat hij met de Kohl-affaire en de economische wind in de rug de verkiezingen in 2002 al gewonnen heeft. Volgens politieke waarnemers loopt Stoiber zich allang warm voor het kanselierschap, ook al zegt hij keer op keer dat zijn plek ,,altijd in München zal blijven''.

Stoiber voert zijn eigen oppositie. Vanuit Beieren heeft hij alles in stelling gebracht om de nieuwe CDU-leiding te enthousiasmeren voor wat hij de meest brandende kwestie noemt: Europa. De premier vindt Europa veel te belangrijk om aan de sociaal-democratische regeringsleiders over te laten, die momenteel in de meeste Europese landen aan de macht zijn. ,,De Europese top in Lissabon was een luchtbel'', zegt de Beier in zijn residentie te München.

De sociaal-democratische regeringsleiders willen van Europa een nieuwe planeconomie maken, meent Stoiber. ,,In Lissabon is uitsluitend over streefcijfers gesproken. Als de regeringsleiders denken op deze manier problemen zoals economische groei, werkloosheid en scholing te kunnen oplossen hebben ze het mis. Ons Europa is een Europa van concurrentie, we willen geen planmatig Europa''.

Er is in Duitsland nauwelijks een politicus die publiekelijk lastiger vragen stelt over Europa. Toen over de Europese munt moest worden beslist, was het Stoiber, die hamerde op strenge criteria voor het overheidstekort. Nu de euro er komt, werpt de Beier zich opnieuw op als horzel in de Europese pels. Toen de EU-leiders besloten Oostenrijk te boycotten wegens de deelname van Haiders `liberale' partij aan de regering, was het Stoiber die dit besluit openlijk hekelde. Niet dat hij Haider anders beoordeelt.

,,Haider heeft zich met zijn uitlatingen gediskwalificeerd. Maar waarom die overspannen reactie? Oostenrijk heeft het volkenrecht noch het EU-verdrag geschonden.''

Nu het extra stil is geworden rondom het thema Europa sinds Helmut Kohl zich door de zwartgeldaffaire uit het publieke debat heeft teruggetrokken, springt Stoiber graag in het ontstane gat. Super-Edi in actie, spotte een lokale radiozender, omdat Stoiber steeds haantje de voorste wil zijn.

De ambitieuze `Alpenkoning' heeft in het zuiden een rijk geschapen waar menig politicus met afgunst naar kijkt. Onder Stoibers leiding heeft Beieren het laatste decennium de sprong voorwaarts gemaakt van een agrarische economie naar een moderne hightech-staat. De verkiezingsleus van de CDU in Noordrijn-Westfalen, Kinder statt Inder, vindt bij Stoiber geen gehoor. Dat de eigen jeugd moet worden opgeleid is zonneklaar, maar zodra softwarehuizen specialisten zoeken, schrikken de Beiers er allang niet meer voor terug buitenlanders aan te trekken – van India tot Califonië.

Beieren surft hoog op de golven van het informaticatijdperk – het is in korte tijd de Silicon Valley van Duitsland geworden. De deelstaat is hoogst innovatief op het gebied van computers, bio- en gentechnologie. Ze kent de laagste werkloosheid, de stabielste groei, de minste schulden. Het vroegere land van de `gekke' koning Lodewijk is de beste leerling in de Berlijnse Republiek.

Stoiber gelooft vurig in Beieren en aangezien Europa binnenlandse politiek is, gelooft hij even sterk in een gedecentraliseerd, federaal Europa. ,,Ik ben helemaal geen tegenstander van Europa, maar zodra je kritiek uit word je als anti-Europeaan afgeschilderd. Als iemand in het Italiaanse parlement de belastingwetgeving kritiseert, haalt geen mens het in zijn hoofd te zeggen dat hij een tegenstander is van Italië.'' Maar de Europese Unie gaat een discussie over concurrentie uit de weg, terwijl daarover juist in de nationale parlementen moet worden gepraat. Hoe Europees wordt Europa, vraagt hij zich af: ,,Wat regelt Brussel, wat regelen de landen zelf? Wat we nodig hebben is een werkelijk Europees debat.''

Intussen proberen de bureaucraten in Brussel steeds meer bevoegdheden naar zich toe te trekken. ,,De Europese leiders stellen een politiek voor die het doel niet zal verwezenlijken. Wie de werkloosheid wil verminderen en meer vrouwen aan een baan wil helpen, moet geen centralistische sturingsmechanismen invoeren. De Europeaan Jacques Delors heeft eens beloofd dat de werkloosheid in Europa zou worden gehalveerd. Wat is daarvan terechtgekomen?'' Niets, het tegendeel is gebeurd, stelt Stoiber vast.

Hij wil dat zowel Brussel als Berlijn juist bevoegdheden overdraagt aan lagere overheden, zoals de Duitse deelstaten. Stoiber doelt op de arbeidsmarkt, grondbelastingen, erfrecht en technologisch onderzoek. ,,Als grote bedrijven willen sluiten, dan verwachten de werknemers allereerst ondersteuning van ons politici. Wij moeten kunnen beslissen of we het bedrijf helpen of dat we werknemers omscholen.'' Nu moet Stoiber voor alles naar Brussel. Dat steekt hem.

Hetzelfde geldt voor het typisch Duitse stelsel van de zogeheten Sparkassen, de coöperatieve banken die in handen zijn van de gemeenten en de deelstaten. Deze banken verschaffen vooral kleine zelfstandigen en het midden- en kleinbedrijf goedkope leningen. Ze kunnen niet failliet gaan omdat de overheid er als garantie achter staat. De Europese Commissie ziet hierin echter een verkapte vorm van subsidie.

Stoiber vreest dat een Europees ingrijpen de toekomst van de Sparkassen bedreigt. Daarmee gaat een essentieel Duits instrument voor de Mittelstand verloren. Dat raakt het hart van de Duitse economie, want 85 procent van de bedrijven telt minder dan 500 werknemers en hoort tot de middenstand. Waarom kan deze aparte structuur, die Duitsland goed doet, niet blijven voortbestaan, vraagt hij zich af. Europa kan zich beter bezighouden met de opbouw van een Europees leger dan de regionale pluriformiteit afschaffen.

,,We willen geen nieuwe dogma's. Traditie en vooruitgang zijn voor mij het kenmerk van het burgerlijke midden. Bürgerliche Mitte betekent dat je openstaat voor vernieuwing. De massa wil geen rigide planmaatregelen. Laptop en Lederhose. Dat is voor mij Europa.''