Luchtmaker Hoek Loos na zeventig jaar van beurs

Hoek Loos heeft zich ontpopt van klein familiebedrijf tot belangrijke speler op de Nederlandse markt. De kans is groot dat de gassenproducent nu na bijna zeventig jaar van de Amsterdamse beurs verdwijnt.

Eenvoudiger kan het niet: Hoek Loos verkoopt lucht. Maar de toepassingen ervan, en van andere gassen die de Schiedamse onderneming maakt, zijn legio. Pak een fles wijn of een zak borrelnootjes uit de kast en de kans is groot dat Hoek Loos heeft bijgedragen aan het verpakkingsproces. Behalve aan de voedingsmiddelenindustrie levert het bedrijf ook gassen aan ziekenhuizen en de chemie en metaalindustrie.

Afhankelijk van het soort gas, de toepassing en de benodigde hoeveelheid levert Hoek Loos het gas via een pijpleiding, in cilinders of door `on-site productie'. ,,On-site-productie wil zeggen dat we op het terrein van de afnemer een luchtscheidingsinstallatie bouwen'', verduidelijkt bestuursvoorzitter ir. B.C. Fortuyn. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij chipmachinefabrikant ASM Lithography, waarmee onlangs een contract is afgesloten.

De geschiedenis van Hoek Loos gaat bijna een eeuw terug. Aan het begin van de vorige eeuw ontwierp ingenieur W.A. Hoek een op stoom rijdende vrachtwagen. De combinatie, die een maximumsnelheid van 8 kilometer per uur haalde, won snel aan populariteit en werd korte tijd later in serie geproduceerd. De inventieve Hoek nam acht man in dienst en begon in Schiedam een bedrijfje dat naast stoomvrachtwagens onder meer boormachines, brandspuiten en compressoren leverde.

,,Hoek was een echte techneut met een grote interesse in luchtdruk'', heeft Fortuyn zich laten vertellen. ,,Hij legde zich toe op machinebouw en productie van gassen voor onder meer lassen in de scheepsbouw; de eerste stappen op weg naar onze huidige activiteiten.''

In 1971 kocht Hoek het Amsterdamse familiebedrijf G.L. Loos & Co's, producent van en handelaar in onder meer medische gassen. Zo ontstond Hoek Loos. Drie jaar later klopte het bedrijf aan bij het Duitse Linde, ontwerper en bouwer van installaties voor de procesindustrie. Linde verkreeg aandelen Hoek Loos in ruil voor kennis en een belang in de luchtsplitsingsfabriek Airgas in IJmuiden.

Hoek Loos maakt nu ruim tweehonderd gassen en gasmengsels, en levert daaraan gerelateerde apparatuur en diensten. Het bedrijf heeft een vooraanstaande positie op de Nederlandse markt, is actief in België (een marktaandeel van 5 procent) en, onder de naam Holox, in het zuidoosten van de Verenigde Staten.

,,Wout Hoek, de laatste directievoorzitter uit de familie Hoek, zette zo'n twintig jaar geleden voor het eerst voet op Amerikaanse bodem'', vertelt Fortuyn. Zijn bedrijf behaalt nu bijna de helft van de omzet in Amerika. ,,Met een marktaandeel van 18 procent behoren we tot de drie grootste aanbieders in onze regio.''

Die positie is bij Linde niet onopgemerkt gebleven. Het Duitse concern zoekt volgens Fortuyn expansie in de VS en wil daarom zijn huidige belang van 65 procent uitbreiden tot 100 procent. Als het binnenkort te verwachten bod van Linde op de resterende 35 procent van de aandelen Hoek Loos slaagt, dan verdwijnt het bedrijf na bijna zeventig jaar van de Amsterdamse beurs.

Nog in 1992 spraken Linde en Hoek Loos af dat de Duitsers hun belang de komende tien jaar niet boven de 65 procent zouden brengen, en dat Hoek Loos hoe dan ook beursgenoteerd zou blijven. Linde verwierf vorig jaar echter de volledige eigendom van de Zweedse gassenfabrikant Aga, en dat heeft de situatie veranderd.

Fortuyn verklaart: ,,Ook Aga is actief in de Verenigde Staten. Als Linde daar wil uitbreiden, dan is het lastig als je een verschillend aandeel in die twee bedrijven hebt.''

Fortuyn acht de kans dat Hoek Loos straks volledig overgaat in Duitse handen groot, hoewel hij niets kwijt wil over de hoogte van het bod. Duidelijk is dat de overnameprijs die Linde moet betalen losstaat van de huidige beurswaarde. ,,De meeste kleine bedrijven zijn ondergewaardeerd'', weet Fortuyn. ,,Alle aandacht gaat nu uit naar de Internet-fondsen, maar dat trekt op den duur wel bij.''

Tot zo'n twaalf jaar geleden was de Nederlandse gassenmarkt bijna volledig in handen van de tandem Hoek Loos-Linde en de combinatie van het Franse Air Liquide en Aga uit Zweden. De Europese Commissie, beducht voor beperking van de vrije concurrentie, gaf in 1987 opdracht tot splitsing. ,,Het gevolg was een toestroom van nieuwe aanbieders, waardoor de Nederlandse markt nu overvol is'', vindt Fortuyn. ,,Dat heeft de marges van Hoek Loos jarenlang zwaar onder druk gezet.''

Vorig jaar leek Hoek Loos, met een winstgroei van ruim 20 miljoen euro naar 29,7 miljoen, weer boven Jan. Die verbetering vloeide mede voort uit een kostenbesparende herstructurering, die dit jaar moet worden afgerond. In het kader daarvan is het aantal regiokantoren in Nederland teruggebracht van vijf naar twee, zijn de medische activiteiten geconcentreerd in Eindhoven en vervallen honderd van de achthonderd arbeidsplaatsen in Nederland,

Hoek Loos streeft verdere verhoging van de efficiëntie na met behulp van informatietechnologie. Het behaalt nu 3 tot 5 procent van zijn omzet via e-commerce; afnemers in de VS geven al bestellingen via Internet door. In Nederland houdt Hoek Loos de voorraad van een aantal klanten elektronisch bij. ,,Er wordt geroepen dat e-commerce nieuw is, maar wij zijn daar al lang mee bezig'', schampert Fortuyn.

Hij reageert laconiek op de hype rond Internet-aandelen: ,,Ik dacht dat wíj lucht verkochten.''