Knooppunt Oost-Europese mafia

Nederland transportland: van geld, sigaretten en mensen. De georganiseerde misdaad uit Oost-Europa maakt er gebruik van.

. Ze smokkelen sigaretten en mensen. Handelen in gestolen auto's en laten meisjes uit hun eigen regio werken in de Nederlandse prostitutie. En ze gebruiken Nederland om geld wit te wassen. De georganiseerde criminaliteit uit het voormalige Oostblok heeft zo haar specialismen. In de wapenhandel en drugssmokkel lijken de Oost-Europese criminelen minder actief.

Althans, dat wordt geconcludeerd in een grootschalig en vertrouwelijk onderzoek van het kernteam Noord- en Oost-Nederland (KT NON), getiteld Oost-Europese georganiseerde misdaad – Een bedreiging voor Nederland? Het blijkt mee te vallen met die bedreiging voor Nederland: de georganiseerde misdaad vanuit het voormalige Oostblok is ,,een ernstig maar beperkt verschijnsel''.

Goed, in Nederland opereren geen hiërarchisch georganiseerde Oost-Europese mafiabendes die aan de lopende band mensen liquideren en hele criminele sectoren monopoliseren. Maar dat wil niet zeggen dat er niets aan de hand is.

De studie is gebaseerd op politiedossiers, cijfers van aangehouden en vervolgde Oost-Europeanen, gesprekken met opsporingsambtenaren en literatuur. Niet op informanten. Dat heeft nadelen. Op afpersing hebben de Nederlandse autoriteiten bijvoorbeeld weinig zicht. ,,Als je goed afperst, stapt het slachtoffer niet naar de politie'', zegt J.R. Klunder, coördinerend officier van justitie van het KT NON.

Ook de geldstromen die via Nederland naar, bijvoorbeeld, de Antillen lopen zijn moeilijk in te schatten. Hoe zie je of een off-shore company van oorsprong een Russische onderneming (lees: criminele organisatie) is? ,,Dat is heel lastig'', zegt Klunder. ,,Je bent afhankelijk van onderzoeken naar vluchtkapitaal uit die landen zelf. Of je moet goed kijken naar bedrijven waarvan de omzet plotseling met een paar honderd miljoen gulden stijgt.'' Omdat het financiële verkeer in Nederland prima geregeld is en omdat het mogelijk is te ontkomen aan toezicht, blijkt Nederland ,,vatbaar'' voor witwaspraktijken.

De conclusies over de `zichtbare' misdaad zijn duidelijker: criminele netwerkjes die doen aan mensenhandel, sigarettensmokkel, prostitutie en autohandel. ,,Sigarettensmokkel kan heel lucratief zijn'', zegt J.P. Aalbersberg, hoofd van het KT NON. De pakkans is redelijk gering, net als bij mensensmokkel. Ook daarin is veel geld in te verdienen. Moskou en Kiev zijn de knooppunten in de routes door de voormalige Sovjet-Unie.

De autohandel is aantrekkelijk, omdat er in Nederland veel nieuwe en tweedehands auto's zijn, zegt Aalbersberg. De autodieven krijgen in eigen land een ,,gedegen opleiding'' en materiaal om in no time een auto te kraken, staat in het rapport. Auto's stelen gebeurt bij voorkeur aan het begin van de avond, zodat de dieven al buiten het Schengengebied zijn voordat aangifte kan worden gedaan.

In de prostitutie zijn ruim vijfduizend vrouwen uit het voormalige Oostblok werkzaam. Maar het lijkt er niet op dat Oost-Europese criminelen in Nederlandse steden de prostitutiesector `in handen hebben'. Het zijn eerder pooiers die een paar meisjes voor zich hebben werken, en daarvoor samenwerken met een mensensmokkelaar en een paspoortvervalser. Dat komt onder andere doordat de sector nogal `gediversificeerd' is. Er is concurrentie van Turken, Joegoslaven en Nederlanders.

Dat is een beetje typerend voor Nederland, vertellen Klunder en Aalbersberg, en verschillend van steden als Wenen, Antwerpen of Berlijn. Daar wonen veel Russen, dus er is een voedingsbodem. Antwerpen heeft een `smokkelhaven'. In Wenen bestaan banden tussen criminelen en Weense politici en zakenlui. En Berlijn is aantrekkelijk omdat Polen vlakbij is.

In Nederland is de concurrentie van andere criminele organisaties groter. Belangrijker is volgens Aalbersberg dat Nederland een andere functie heeft voor de Oost-Europese georganiseerde misdaad. ,,Ze maken dankbaar gebruik van de sterke punten van Nederland: financieel verkeer en logistiek. Ze gebruiken ons als transitland. Van geld, sigaretten of mensen.''