De euro-dader huilt

De Russen zijn weer eens de zondebok. Als we de hedendaagse thriller-schrijvers mogen geloven is de Rus – breed gezicht, leren jackie – de grootste bedreiging voor onze maatschappelijke rust. Niet als verbreider van een ideologie maar als georganiseerde misdadiger. In de laatste roman van Michael Ridpath, Final Venture, in De Stille van Gerben Hellinga en in de nieuwe, tweede thriller van Roel Janssen, Het Mercator Complot, wijst iedereen aanvankelijk onmiddellijk naar de Russische maffia als zich ergens ongeregeldheden voordoen. Maar in alledrie de gevallen blijkt de uiteindelijke dader toch weer elders vandaan te komen.

In Roel Janssens Het Mercator Complot zijn de ongeschoren Russische mannetjesputters de nadrukkelijke tegenpolen van de gesoigneerde bankiers om wie het verhaal draait. Dit boek wordt op de kaft een `Euro thriller' genoemd en dat is precies wat het is: niet voor niets prijst de president van de Europese Bank, Wim Duisenberg, dit boek aan op de achterflap, je steekt van alles op over de euro en de organisatie van de Europese Monetaire Unie. De journalist Janssen heeft daar dan ook veel over geschreven voor zijn krant, NRC Handelsblad. Janssen, van wie eerder De Struisvogel-code verscheen, laat het verhaal beginnen op oudejaarsdag 2001, als in Europa definitief wordt overgestapt op de nieuwe munt. Op de Dam in Amsterdam is een Euro-dorp ingericht waar om middernacht de eerste bankbiljetten kunnen worden omgewisseld. Een baliemedewerkster van de Mercator-bank ontdekt dat op een biljet van 500 Euro de voorgeschreven veiligheidskenmerken ontbreken.

Vreemd genoeg gaat niet de hoogste directeur van de Mercator-bank zich ermee bemoeien, maar wordt het onderzoek naar de vervalsingen overgedragen aan pr-man Oscar Straver, die het Euro-dorp had bedacht en die nog maar sinds zes maanden bij de bank werkt. Omdat Straver een leek is als het gaat om geldzaken en beleggingen, moet hij zich door anderen laten informeren – wat auteur Janssen ruim gelegenheid geeft om uit te weiden over dingen als intaglio printing (inktopdruk) en fiscaalvriendelijk bankieren in Liechtenstein.

Straver vindt een onderzoekspartner in de gewillige Step Horlick, verkoopster van euro-obligaties in de dealing room. Tussen deze twee gescheiden ouders ontwikkelt zich al snel een liefde, maar die leidt niet af van het verhaal. Straver gaat na de eerste liefdesnacht meteen weer op pad. Hij ontdekt al snel een web van met elkaar verband houdende zaken: witwaspraktijken in pretpark Euroville, verdachte optie-transacties, verdwenen bankbiljettenpapier. De hoofdpersonen van Het Mercator Complot zijn allemaal succesvol in de financiële wereld en bezeten van geld. Toch worden ze beschreven als redelijk keurige mensen. Voor de enige komische uitwas zorgt Stravers' New-Yorkse ex-echtgenoot die hem een advocaat op zijn dak stuurt als hij een ski-vakantie met hun zoon afzegt. Wegens derving van inkomsten: ze heeft deals gemist op Wall Street.

Het is jammer dat Janssen zijn beschrijving van die bankierswereld niet dikker heeft aangezet, dan was Het Mercator Complot een rijker boek geworden. Nu klopt alles met het plaatje dat je als lezer al in je hoofd hebt: mannen in pakken die in zoevende liften stappen, lease-auto's rijden en intensief telefoneren. Behalve dat Janssen hen genadeloos kneuterig laat zijn (ze bedenken bijvoorbeeld een pretpark waar alle bekende gebouwen uit de eurolanden op schaal zijn nagebouwd), blijven zijn beschrijvingen verder neutraal. Dat geldt ook voor de lokaties waar het verhaal zich afspeelt. Of Straver nu in Zürich, Amsterdam of Frankfurt is, alle steden hebben dezelfde steriele sfeer. Zelfs de ontknoping van het verhaal is netjes. De dader baant zich niet schietend een uitweg, hij huilt.

Roel Janssen: Het Mercator Complot. Balans, 261 blz. ƒ34,90

Nederlandse literatuur