Corruptie in Polen wordt levenswijze

Dat corruptie ook in Polen een levenswijze wordt, blijkt uit recente schandalen. Zelfs de Wereldbank klaagt er nu over. Wat extra zorgelijk is: de corruptie dringt door tot in de hoogste politieke regionen van het land en blijft groeien.

Wie zaken doet in Polen weet het allang, maar nu zegt de Wereldbank het officieel: corruptie reikt tot in de hoogste politieke regionen van het land. En wat erger is, de corruptie neemt toe. Kon je in 1992 nog een parlementariër omkopen voor een half miljoen dollar om wijzigingen te blokkeren van de wet op casino`s, nu kost een dergelijke deal al het equivalent van drie miljoen dollar.

De belangrijkste corruptie speelt zich af in kringen van de overheid die nauwe banden onderhouden met economische groeperingen, in het grijze gebied tussen publieke en private sector.

Het rapport van de Wereldbank dat dezer dagen in Warschau openbaar is gemaakt, werd samengesteld op verzoek van de Poolse minister van Financiën Leszek Balcerowicz die de Polen kennelijk wil wakker schudden. Zijn pogingen om Polen de vrije markt op te leiden, en daarmee klaar te stomen voor de Europese Unie, botsen regelmatig met `oude praktijken' waarbij voormalige communisten elkaar de bal toe spelen als het om privatiseringen gaat, parlementariërs zich laten betalen door belangengroepen, en de rechterlijke macht eveneens omkoopbaar is.

Het rapport van de Wereldbank brengt al deze verschijnselen nauwkeurig in kaart en pleit voor een doortastende aanpak van het probleem. De bank dringt aan op duidelijke regels op het gebied van `belangenverstrengeling' en op het gebeid van `het financieren van politieke partijen'.

De Wereldbank wijst erop dat Polen sinds de val van het communisme al enorme vorderingen heeft gemaakt in de richting van de vrije markt. Corruptieproblemen doen zich niet alleen in Polen voor, maar in alle landen die de overgang maken. Zolang de transitie niet echt voltooid is en de privatisering van grote staatsbedrijven nog niet rond, zal de corruptie blijven. ,,En daarbij gaat het heus niet alleen om Poolse politici en bedrijven'', tekent Leslaw Paga aan, voorzitter van Deloitte & Touche in Midden Europa. ,,Jullie kunnen wel doen alsof het hier allemaal zo erg is, maar het zijn vaak Westerse bedrijven die hier mensen omkopen om aan de slag te kunnen.''

Hij wijst erop dat de Verenigde Staten het enige land is dat het omkopen van zakenpartners in het buitenland strafbaar stelt bij wet. ,,Er zijn genoeg Westerse landen waar dat heel gewoon is en waar de bedrijven dat geld zelfs van de belasting kunnen aftrekken.'' Paga vindt dat je de schuld voor dit soort praktijken niet alleen bij de ontvangers moet leggen.

Het gesprek komt op de omstreden overname van de BIG Bank Gdanski door Deutsche Bank (DB). Een recent voorbeeld van de ondoorzichtige omstandigheden waaronder in Polen zaken wordt gedaan en van de verstrengeling van politiek en economie. De BIG Bank Gdanski was een van de laatste mogelijkheden voor DB om voet aan de grond te krijgen in Polen. Om verschillende redenen waren de Duitsers er niet in geslaagd om eerder een strategische aankoop te doen. Vorig jaar probeerde de Duitse reus via onderhandelingen een aandeel te verwerven in BIG Bank Gdanski, maar daar voelde de eigenzinnige directeur Boguslaw Kott niet voor.

Kott achtte zich als directeur van de `linkse' bank onaantastbaar. BIG was eind jaren tachtig met communistische geld opgericht. Het was de eerste onafhankelijke bank in Polen. Later wist Kott de Bank Gdanski, een regionale poot van de nationale bank, erbij te voegen. De BIG Bank Gdanski werd de bank van de rode baronnen, de voormalige communisten die tot twee jaar geleden aan de regering waren. Zelfs president Kwasniewski, voormalig communist, heeft er zijn privé rekening.

Kott's imperium was gebaseerd op verdeel en heers. Reden waarom hij de opdringerige Duitsers buiten de deur wilde houden maar wel in zee ging met de Banco Commercial Português en met de verzekeringsgroep Eureko BV. Bovendien nam BIG Bank Gdanski samen met Eureko BV een aandeel van 30 procent in de staats-verzekeringsmaatschappij PZU (Powszechny Zaklad Ubezbieczen). Deze `cross shareholding' moest de rust op alle fronten garanderen en tegelijkertijd de weg openen voor het bundelen van bank- en verzekeringszaken naar Westers voorbeeld.

Dat ging echter mis toen DB op de aandeelhoudersvergadering in februari van dit jaar plotseling de PZU aan zijn kant bleek te hebben en het vertrek van Kott wist te bewerkstelligen en dus het verzet tegen overname door DB. Voorzitter Wladyslaw Jamrozy bleek tot ieders verbazing het aandeel van PZU in de BIG Bank Gdanski door te hebben verkocht aan DB. Het werd een enorme rel in Polen waarbij nagenoeg het hele politieke establishment over elkaar heen rolde. Inclusief naaste medewerkers van de president.

Onder leiding van de gekrenkte leiding van BIG Bank Gdanski werden alle registers geopend. Bejaarden demonstreerden voor het gebouw van DB in Warschau tegen de `Duitse dreiging'. Anti-Duitse gevoelens bereikten een nieuw hoogtepunt. Minister Wasacz van privatisering die net met de kleinst mogelijke marge een motie van wantrouwen had overleefd omdat hij `teveel weg zou geven aan het buitenland', wankelde opnieuw.

Verschillende analisten gaan ervan uit dat DB Jamrozy smeergeld heeft betaald. Het zou niet het eerste geval zijn in Polen. Maar Hubert Janiszweski, directeur van de DB in Warschau wijst op zijn voorhoofd als hij van de aantijgingen hoort. ,,Daar gaan wij toch niet onze naam mee te grabbel gooien. Wij, Deutsche Bank!''

De toekomst van BIG Bank Gdanski ligt voorlopig bij de rechter. De verzekeringsgroep Eureko BV heeft het optreden van de PZU baas Jamrozy aangevochten. Inmiddels zijn alle buitenlandse partijen, Banco Commercial Português, Eureko BV en Deutsche Bank achter de schermen bezig tot een vergelijk te komen. De politieke storm is weer even gaan liggen, al blijven advocaten overuren draaien.