Wennen aan ploegendienst

Werknemers in ploegendiensten roken meer, hebben vaker een abnormale hartslag en slapen slechter. Soms zijn ze ook dikker, zo blijkt uit onderzoek.

Bij Europe Combined Terminals, op de Maasvlakte bij Rotterdam, wordt 365 dagen per jaar gewerkt, 24 uur per dag.

Omdat het ongewenst is om steeds dezelfde mensen 's nachts te laten werken, worden er ploegendiensten gedraaid. Bijna iedereen doet mee, op een paar uitgebluste ouderen na, vertelt de woordvoerder van de containergigant.

Het werkt vrij simpel. In week één begin je om 7.15 's ochtends en werk je tot 15.15 's middags. Dat is acht uur. De week daarop werk je van 15.15 tot 23.15. Week drie is nachtdienst: beginnen om 23.15 en om 7.15 weer naar huis. Dan een weekje vrij en weer bij het begin beginnen.

Omdat er vrije dagen en weekenden zijn en omdat de werkweek is teruggebracht tot 32,5 uur, zijn er precies vijf ploegen nodig om het systeem continu draaiende te houden. Vandaar de naam: de vijfploegendienst. ECT stelt alvast voor een heel jaar schema's op, dus je weet voor de rest van het jaar wanneer je kan slapen.

Dat is heel geruststellend. Minder geruststellend zijn de conclusies van epidemioloog ir. L. van Amelsfoort. Hij deed promotie-onderzoek naar de `lichamelijke veranderingen' bij mensen die in ploegendiensten werken. Conclusie: niet zo best. Werknemers in ploegendiensten roken meer, hebben vaker een abnormale hartslag en slapen slechter. Soms zijn ze ook dikker.

Uit eerder onderzoek bleek al dat werken in ploegendiensten een veertig procent hogere kans op hart- en vaatziekten veroorzaakt. Van Amelsvoort heeft geprobeerd de oorzaken te achterhalen. ,,Meer roken is niet de enige reden. De abnormale hartslag is van belang. En een minder diepe nachtrust tijdens de nachtdiensten.'

Hoe slecht de ploegendiensten zijn, hangt af van het `roostersysteem'. Een `snel voorwaarts roterend' schema is minder schadelijk. Ofwel: paar ochtenden, dan een paar middagen, gevolgd door een paar avonden. Van Amelsvoort: ,,Dat is beter dan een hele week dezelfde dienst, en beter dan achterwaarts roterend.' Je lichaam heeft ongeveer een week nodig om aan een nieuw ritme te wennen. Dus bij weekdiensten ben je altijd maar aan het wennen. ,,Bij een snel roterend schema wen je niet, dan is het alleen een korte verstoring', zegt Van Amelsvoort. Zoals een goed promovendus betaamt geeft hij wel aan dat hier nog veel meer onderzoek naar moet worden gedaan.

Bij DSM wordt continu in de vijfploegendienst gewerkt. Week 's ochtends, week 's middags, week 's avonds. ,,Dat is niet goed voor de gezondheid', meent Van Amelsvoort. Het chemiebedrijf realiseert zich wel dat het ,,heel belastend' is, zegt de woordvoerder. Vandaar dat er wordt gepiekerd over een oplossing. ,,Als je wilt zorgen dat mensen gezond en fluitend naar hun werk blijven komen, moet je zorgen dat ze niet hun hele leven in die ploegendienst hoeven te blijven.' Collega's zullen dan meer nachtdiensten moeten draaien. Het goede nieuws voor hen: dat verdient stukken beter.