`Weg met het eeuwige schuldgevoel'

Staatssecretaris Annelies Verstand (Sociale Zaken) wil dat het normaal wordt dat mannen en vrouwen allebei een baan hebben, ook als er kinderen zijn.

Willen die mannen en vrouwen dat ook?

Emancipatie, vindt Annelies Verstand, is geen strijd meer. Maar emancipatie is ook nog niet vanzelfsprekend. In ieder geval niet in de praktijk. Ze gaat zorgen voor meer kinderopvang: in totaal 160.000 plaatsen in 2002. En het kabinet gaat onderzoeken of werkende mensen met kinderen belastingvoordelen kunnen krijgen.

Verstand stuurde gisteren haar meerjarennota emancipatiebeleid naar de Tweede Kamer. In de nota gebruikt ze het voorbeeld van de moeder van Geert Mak om te te laten zien wat er de laatste honderd jaar al veranderd is. De moeder van Geert Mak had bij haar eindexamen HBS in 1918 de beste cijferlijst van Nederland: zes negens en zes tienen. Ze ging natuurkunde studeren in Delft. En ze hield daarmee op toen ze zich verloofde. Die tijd, bedoelt Verstand, ligt voorgoed achter ons. Maar haar ideaal – mannen en vrouwen werken evenveel – is nog lang niet bereikt.

Eergisteren vertelde Martine Boon, 30 jaar, ingenieur, mooie baan bij Rabobank (102.000 gulden) in de serie `meerverdienende vrouwen' van deze krant dat ze het ,,een enge gedachte'' vindt om fulltime te blijven werken en kostwinner te zijn als ze een kind krijgt. ,,Ik zou het gevoel krijgen dat ik dan moet, dat ik geen keuze meer heb. Werken moet voor mij wel leuk blijven.''

Is er wel echt iets veranderd?

Verstand: ,,Natuurlijk is er veel veranderd. Meisjes studeren door en willen daarna een baan. Er wordt niet meer tegen ze gezegd, zoals vroeger: ga maar naar de huishoudschool, je krijgt toch kinderen.''

Nu zeggen vrouwen tegen zichzelf dat ze beter minder kunnen gaan werken als ze moeder worden.

,,Het keuzeprobleem voor vrouwen doet zich nu op een latere leeftijd voor. Het moment waarop ze hun eerste kind krijgen is heel kwetsbaar. Maar ik denk dat dat snel gaat veranderen. Uit mijn gesprekken met directeuren van bedrijven en leden van raden van bestuur weet ik dat die het als een groot probleem zien dat hun vrouwelijke werknemers in wie ze vaak veel hebben geïnvesteerd zo snel weer uitstromen.''

En wat doen ze eraan?

,,Ja, ik weet ook wel dat de belemmeringen niet in de formele regels zitten. Die zijn meestal allang opgeheven. De belemmeringen zitten in de cultuur, in onuitgesproken waarden, in conventies en tradities. Maar die zitten net zo goed in vrouwen zelf.''

Wat is daar erg aan?

,,Vrouwen blijven achter in economische zelfstandigheid. En hun talenten worden onvoldoende door de samenleving benut. Dat kunnen we ons niet permitteren. En in theorie is iedereen het daar ook mee eens. Maar in de praktijk is het niet vanzelfsprekend dat mannen en vrouwen hun werk met de zorg voor hun kinderen combineren. Voor vrouwen zijn er ook nog nauwelijks positieve rolvoorbeelden. Het rolvoorbeeld is nu dat ze voor de kinderen zorgen en hun werk ernaast doen. Niet dat ze werken en daarnaast samen met de vaders voor hun kinderen zorgen.''

Voor veel vrouwen is dat toch ook helemaal niet aantrekkelijk?

,,Ze zouden het net als mannen vanzelfsprekend moeten vinden om economisch zelfstandig te zijn. Vrouwen denken nog steeds: verdorie, dat is ook niet niks, dan moet ik dus ook werken als het onaangenaam is. Waar het kabinet nu op inzet is: dat het niet alleen normaal is, maar ook echt mogelijk wordt om werk en zorg te combineren. Daar zijn praktische maatregelen voor nodig, zoals meer kinderopvang en verlofregelingen. Maar er is vooral een andere mentaliteit voor nodig. Wat ik in mijn nota een nieuw sociaal contract noem. Vrouwen moeten af van het idee dat zij altijd alleen de zorg voor de kinderen op zich moeten nemen. Wat je nu vaak ziet is dat de mannen de kinderen naar school brengen en dat de vrouwen ze ophalen – wat veel ingewikkelder is. Waarom regelen ze dat niet anders?''

U vindt dat vrouwen...

,,Vrouwen moeten niet zo zeuren, bedoel je? Ik zeg: hoe lang duurt het nou dat ze kleine kinderen hebben? Die paar jaar moeten ze met hun baas kunnen afspreken dat ze tijdelijk wat minder willen werken. En mannen moeten dat ook kunnen zeggen. Mannen wíllen dat ook, dat blijkt uit onderzoek.''

Werken bedrijven daar aan mee?

,,Die hele beschikbaarheidscultuur die hier nu nog heerst, daar moeten we ook van af. Een topfunctie vervullen in twee dagen, dat kan niet. Maar in vier dagen, dat kan best. Bedrijven moeten ook leren om het niet lastig te vinden als een werkneemster zwanger wordt. Laat ze voor goede regelingen zorgen. En laten vrouwen ervoor zorgen dat ze thuis de zaken goed organiseren. En weg met dat schuldgevoel, dat eeuwige schuldgevoel! Bedrijven moeten investeren in hun werkneemsters. Wat mij betreft is het stadium van klagen en lapmiddelen nu echt voorbij.''