`Mega' blijft de lieveling van de partij

De PDI-P, de partij van de Indonesische vice-president Megawati Soekarnoputri, maakt de balans op. De partij is groot geworden, maar ook kwetsbaar.

Semarang gaat deze week gekleed in rood en zwart, de kleuren van de Strijdende Democratische Partij van Indonesië (PDI-P), die hier zes dagen congresseert. De havenstad wordt sinds zondag overspoeld door vele duizenden aanhangers en leden van de PDI-P, uitgedost in rood-zwarte hemden, jasjes, petten en hoofdbanden. Alle hotels zijn afgehuurd door het partijbestuur en belangstellenden moeten uitwijken naar particuliere logeeradressen en randgemeenten. De rijders van betjaks (fietstaxi`s) hebben hun vehikels beschilderd in de partijkleuren; zij laten zien dat de PDI-P de partij is van de kleine sappelaar.

Tot vorig jaar bivakkeerde de PDI-P aan de zijlijn van het politieke speelveld en was voorzitter Megawati Soekarnoputri, de oudste dochter van wijlen president Soekarno, de door machthebbers belaagde heldin van de stedelijke armen. Sinds de verkiezingen van 1999, de eerste democratische stembusgang in 44 jaar, is de PDI-P de grootste partij, regeert ze mee en is mbak (zus) Mega vice-president. Het ledental is in een jaar gegroeid van 3 tot 5 miljoen.

Ruim 1.400 kaderleden van de PDI-P maken deze week de balans op van deze sprong voorwaarts. De afgevaardigden moeten ook het programma van de partij aanpassen en een nieuw bestuur kiezen. Van het spreekgestoelte davert om de haverklap `Merdeka!' (Onafhankelijk), de strijdkreet van de pemuda (jongeren) die de Nederlanders bevochten en nog steeds de militante groet van de nationalisten. Het behoort tot de partijcultuur om het `Merdeka' uit te schreeuwen als een aanvalscommando en daarbij de gebalde rechtervuist te heffen.

Die rituele strijdbaarheid kan niet verhullen dat de partij ten prooi is aan verwarring. De PDI-P is wel groot, maar ook broos geworden. Ze kreeg dankzij de razend populaire `Mega' vorig jaar 35 procent van de stemmen en 153 van de 500 parlementszetels, maar bleek niet in staat haar kampioene tot staatshoofd te doen kiezen. Dat werd moslimleider Abdurrahman Wahid. Mega werd als troostprijs – en uit angst voor een woedeuitbarsting onder haar militante aanhang – gekozen tot vice-president. Behalve dit hoge ambt wist de PDI-P maar drie van de 34 kabinetsposten in de wacht te slepen. Deze `overwinningsnederlaag' heeft de partij een flinke kater bezorgd.

De broosheid na de groeistuip bleek ook buiten de hoofdstad. De PDI-P legde beslag op een groot aantal zetels in provinciale, regentschaps- en gemeenteraden, maar bezet tot op heden geen enkele van de 27 (provinciale) gouverneursposten. Bij gebrek aan kader namen voltallige plaatselijke besturen zitting in streek- en gemeenteraden, waardoor een vacuüm ontstond in het regionale partijapparaat. Sommigen van de aldus omhooggevallen partijleden bleken wankelmoedig. In de stad Medan stemden 13 van de 16 fractieleden in de gemeenteraad niet op de eigen burgemeesterskandidaat, maar op die van Golkar, de partij die onder het bewind van oud-president Soeharto een monopolie had op bestuursposten. Golkar moest bij de verkiezingen genoegen nemen met een tweede plaats, maar is na dertig jaar aan de staatsruif nog steeds goed bij kas. De `13 van Medan' hebben toegegeven te zijn bezweken voor steekpenningen.

Het scheidende partijbestuur moest zich dinsdag verantwoorden voor het beleid in het afgelopen, roerige overgangsjaar, maar weigerde het boetekleed aan te trekken. Het had er alles aan gedaan om `Mega' aan het hoogste ambt te helpen, maar was gestuit op `externe factoren', te weten een verenigd front van de andere partijen tegen haar kandidatuur. Niet alle afdelingen namen daar genoegen mee en een enkele woordvoerder verweet het bestuur ,,arrogantie en onvermogen om te lobbyen bij andere partijen''.

Toch bleven de beschouwingen goeddeels steken in aanhankelijkheidsverklaringen aan partijlieveling Megawati. Zij werd door de overgrote meerderheid opnieuw gekandideerd voor het voorzitterschap. Die gedweeheid jegens ibu (moeder) Mega is een ander teken van broosheid. De dame kan geen kwaad doen. Zij richt zich tot gewone leden, zoals een strenge moeder haar kinderen toespreekt. Als een afgevaardigde interrumpeert en vergeet zijn naam te noemen, vraagt ze ijzig: ,,Hoe heet jij eigenlijk?'' Dat klinkt zeker in de oren van Indonesiërs, die hechten aan beleefde omgangsvormen, uiterst neerbuigend. Maar het wordt geaccepteerd. Er waren er de afgelopen dagen heel wat die voorstelden om Mega bij acclamatie te herkiezen en het aan `moeder' over te laten wie ze naast zich wenst in het partijbestuur.

Die meegaandheid is deels een erfenis van het verleden, toen de partij in de hoek zat waar de klappen vielen en de rijen sloot achter haar leider. En het is deels onmacht van de basis tegenover het centralistisch opererende partijbestuur in Jakarta, dat de afgelopen weken enkele malen ingreep bij de samenstelling van congresdelegaties. Nog na de openingszitting op maandag werd een delegatie uit haar hotel gezet en vervangen. `Jakarta' wil kennelijk geen enkel risico lopen: Mega moet opnieuw voorzitter worden. Een bestuurslid, Mochtar Buchori, suggereerde deze week dat op de achtergrond een partijkliek opereert rond Megawati's echtgenoot, de zakenman en PDI-P-parlementariër Taufiq Kiemas. Het is een publiek geheim dat hij zijn vrouw afschermt van oude partijvrienden en andere bestuursleden naar zijn hand zet. Minder duidelijk is in hoeverre Megawati dit spel meespeelt of zelf bespeeld wordt.

De filmer, tekstschrijver en krantenmaker Eros Djarot, in de oppositietijd een naaste adviseur van Megawati, wil de ,,feodale tendensen'' in de partij doorbreken en wierp zich op als tegenkandidaat voor het voorzitterschap. Jarot werd vorige week door een bestuursvergadering, die overigens niet werd bijgewoond door Megawati, afgevoerd van de lijst met afgevaardigden. Hij volgt het congres nu vanuit een hotelkamer in Semarang. Vanochtend hadden pas twee van de 314 afdelingen hem, onder luid boegeroep, genomineerd voor het voorzitterschap.

De echte machtsstrijd speelt zich dezer dagen niet af in de vergaderzaal, maar achter de schermen. Dat Mega opnieuw voorzitter wordt, staat buiten kijf. De grote vraag is wie er nog meer zitting zullen nemen in het bestuur. Een aantal afdelingen pleit voor een nieuwe post. Die van `uitvoerend voorzitter', om vice-president Megawati te ontlasten van dagelijkse partijbesognes. De organisatie vraagt, gezien haar gebleken broosheid, immers om een krachtige managershand. In de wandelgangen werven kandidaten via vlugschriften naar de gunst van afgevaardigden. Vrijdagavond zal blijken wie deze slag heeft overleefd, of liever, wie `moeder' naast zich duldt.