Hof Kiev ontkracht referendum

Het Oekraïense Constitutionele Hof heeft gisteren een stokje gestoken voor het voornemen van president Leonid Koetsjma om de bevoegdheden van het parlement drastisch te beperken.

Het Hof schrapte twee van de zes vragen die Koetsjma op 16 april in een referendum de bevolking wil voorleggen. Koetsjma hoopte met een zesvoudig `ja' op de zes vragen het parlement, dat de afgelopen jaren is gedomineerd door de communisten en hun extreem-linkse bondgenoten en dat hervormingen stelselmatig heeft geblokkeerd, in het gareel te dwingen.

In het referendum wilde Koetsjma de Oekraïeners vragen of ze vertrouwen hebben in het parlement, of de grondwet per referendum kan worden aangepast om de president in staat te stellen het te ontbinden, of de president het parlement mag ontbinden als het niet in staat is binnen één maand een werkzame meerderheid te vormen of binnen drie maanden een begroting goed te keuren, of de parlementaire immuniteit moet worden beperkt, of het parlement van 450 naar 300 leden mag worden teruggebracht en of het uit twee kamers mag bestaan, in plaats van uit één.

Koetsjma's plan leidde eind januari tot enorme commotie: het parlement brak uiteen in een centrum-rechtse vleugel die wegliep uit het parlement en een linkse vleugel die overging tot de bezetting van het parlementsgebouw. Beide vleugels gedroegen zich geruime tijd alsof zij als enige de dienst uitmaakten. Ze kozen hun eigen parlementsvoorzitter en namen besluiten. Voor het eerst sinds jaren echter waren ditmaal de communisten en hun bondgenoten in de minderheid: de `oorlog' van Koetsjma tegen het parlement had in bij midden-rechts zijn aanhangers en veel critici op één hoop gejaagd. De communisten en hun bondgenoten bleven zonder quorum in het parlementsgebouw achter en hun besluiten hadden geen rechtskracht. Uiteindelijk werd het pleit gewonnen door centrum-rechts: het veroverde het parlementsgebouw (met fysiek geweld) op de communistische bezetters die er een hongerstaking waren begonnen en de crisis woei over.

Het Constitutionele Hof oordeelde gisteren dat twee van de zes vragen van Koetsjma in strijd zijn met de grondwet. Vier vragen mogen: die over de opheffing van de parlementaire immuniteit, die over een tweede kamer, die over de beperking van de omvang van het parlement en die over de mogelijkheid van de president het te ontbinden als het geen meerderheid kan vormen of niet in staat is de begroting goed te keuren. Maar twee vragen werden geschrapt: de vraag of men vertrouwen heeft in het parlement en de vraag of de grondwet per referendum mag worden aangepast.

Daarmee is de angel uit het referendum gehaald, omdat de macht van de president ten koste van die van het parlement zonder een `ja' van de bevolking op deze twee vragen maar marginaal wordt uitgebreid. De èchte vragen mogen niet. ,,Dit is Koetsjma's Stalingrad'', zei een van Koetsjma's critici, ex-minister van Justitie Sergej Holovati, gisteren tevreden. Volgens hem is een ,,anti-constitutionele coup'' van Koetsjma verhinderd en blijft aldus de Oekraïne het lot van Wit-Rusland bespaard. Daar ontbond president Loekasjenko in 1996 in een frauduleus referendum het parlement en vormde hij uit zijn aanhang een nieuw parlement: exit de democratie. Uiteindelijk heeft Koetsjma's `oorlog' echter wel een voor hem gunstig effect gesorteerd: hij heeft, voor het eerst, een meerderheid in het parlement.