Fiets heeft wind mee

In de Verenigde Staten is de fiets verworden tot een wegwerpproduct van tweehonderd gulden. De Nederlandse fiets daarentegen is een modeartikel van meer dan duizend gulden.

`Het is elk jaar feest bij ons'', zegt commercieel directeur Rob Beset van Batavus op de vraag of zijn bijna honderd jaar oude firma in 2004 een groot `eeuwfeest' gaat organiseren. Want het gaat goed met de fietsenhandel in Nederland. ,,Het winterseizoen hebben we overgeslagen'', zegt Beset. ,,In januari en februari produceerden we meer dan normaal.''

Niet alleen Batavus, ook andere fietsfabrikanten melden een meer dan gemiddelde omzetstijging van ruim 8 procent in de afgelopen vijf jaar. Vorig jaar schafte een kwart van alle huishoudens in ons land een nieuwe fiets aan. Eenderde van die groep kocht zelfs twee of meer fietsen. Een recordverkoop van 1,45 miljoen fietsen. De branche zette zo'n 1,5 miljard gulden om, zo blijkt uit cijfers die aan de vooravond van de onlangs gehouden vakbeurs FietsRAI in Amsterdam werden gepubliceerd. ,,Je kunt merken dat de economie floreert'', zegt commercieel directeur Anton van Diermen van Gazelle. ,,Men kiest voor kwaliteit.''

Nederland is het buitenbeentje binnen de Europese fietsmarkt. Ons land heeft de hoogste fietsdichtheid ter wereld. Met 17 miljoen fietsen zijn er in Nederland meer tweewielers dan mensen. Dagelijks stappen 3,4 miljoen mensen op de fiets om naar school of werk te fietsen. Dat staat in schril contrast tot bijvoorbeeld Duitsland, Frankrijk, Engeland en Italië, waar het met de fietsverkoop al jaren veel slechter gaat. Belangrijkste oorzaken zijn de wegebbende mountainbike-rage en de steeds grimmiger wordende concurrentiestrijd. ,,In Duitsland heb je alleen al 200 merken'', zegt Menno Meerdink Veldboom van fietsenfabrikant Giant. ,,Het ene jaar sta je aan de top, het volgende jaar ben je nergens meer.'' Anton van Diermen van Gazelle vult zijn collega aan: ,,In Duitsland wordt zeker de helft van de fietsen in warenhuizen verkocht, en in de Verenigde Staten is de fiets helemaal een wegwerpproduct waar je hooguit tweehonderd gulden voor betaalt.''

In Nederland is de prijs voor een nieuwe fiets de laatste jaren alleen maar gestegen. Aan ruim de helft van de verkochte fietsen hing vorig jaar een prijskaartje van duizend gulden. De gemiddelde verkoopprijs is zelfs al boven de duizend gulden uitgekomen. Gazelle spant de kroon: de gemiddelde prijs voor een fiets uit het Gelderse Dieren bedroeg vorig jaar 1.245 gulden.

,,In Nederland wordt de fiets als een kwaliteitsproduct gezien'', zegt Van Diermen trots. ,,Vandaar dat in ons land 87 procent van alle fietsen via de vakhandel wordt verkocht.''

De omslag voor de Nederlandse fietsindustrie kwam begin jaren negentig, toen op een Fiets Congres werd besloten de vakhandel te professionaliseren. Ook kwamen de fabrikanten tot de conclusie dat hun producten meer dienden te zijn dan een optelsom van onderdelen. De industrie moest zich meer onderscheiden. Het heeft gewerkt, want de vraag naar Nederlandse merken als Gazelle, Batavus (groot geworden door de overname van Magneet, Phoenix en Germaan), Sparta en Union is onverminderd groot gebleven. Slechts één buitenlandse fabrikant wrong zich daartussen: het Taiwanese Giant is in amper twaalf jaar de derde fabrikant van Nederland geworden. De onderneming verkocht aanvankelijk alleen frames, maar opende halverwege de jaren tachtig een Europese fabriek in Lelystad. Met opvallende mountainbikes had Giant veel succes bij jongeren. Tot verbazing van de Nederlandse fabrikanten. ,,Wij hadden als eerste een mountainbike'', zegt commercieel directeur Rob van der Hoort van het Apeldoornse Sparta. ,,Die hebben we twee jaar in productie gehad, maar er was geen belangstelling voor. Hij was nog niet van de markt verdwenen, of Giant eiste de markt voor zich op.''

,,We zijn een jong en dynamisch bedrijf dat zich vooral richt op mensen met een sportieve lifestyle'', zegt Menno Meerdink Veldboom van Giant. De onderneming heeft een breed aanbod aan fietsen, variërend van simpele mountainbikes tot professionele downhill-fietsen van 11.000 gulden (`de ideale sportfiets voor met ware doodsverachting uitgevoerde capriolen'). Van de weeromstuit hebben ook andere fabrikanten zich op deze markt gestort. Via dochter Be1 Bikes verkoopt Batavus sinds kort crosscountry-fietsen via het Internet.

Marketing is de afgelopen jaren pas echt belangrijk geworden voor de fietsfabrikanten. Zo sloot Batavus voor de promotie en ontwikkeling van zijn kinderfiets Johnny Bravo een overeenkomst met de televisiezender Cartoon Network. Gazelle begon als eerste met een reclamecampagne op televisie. ,,We hadden een wat te degelijk imago'', zegt Van Diermen van Gazelle. ,,Dat bleek achteraf wel mee te vallen, maar we hebben er toch veel profijt van gehad. De fiets is van een gebruiksvoorwerp een modeartikel geworden. Dat moet je dan ook uitdragen.''

De investeringen in marketing verklaren ook waarom de markt steeds meer wordt gekenmerkt door schaalvergroting. Koninklijke Gazelle is bijvoorbeeld onderdeel van Derby USA. En het Heerenveense Batavus maakt deel uit van de beursgenoteerde Accell Group, waartoe ook de Nederlandse merken Sparta, Koga en Hadee, het Duitse Hercules en het Franse Cycles Lapierre en Cycles Mercier behoren.

,,Het ontwikkelen en op de markt brengen van fietsen begint steeds grootschaliger te worden'', zegt Rob van der Hoort van Sparta. ,,Als kleinere fabrikant kun je je daar maar beter bij aansluiten, want anders zijn de ontwikkelingen niet meer bij te benen.'' Maar iedereen binnen de holding opereert onafhankelijk van elkaar, verzekert commercieel directeur Rob Beset van Batavus. ,,We hebben in al onze producten merkonderscheidend vermogen ingebouwd.''

Ondanks de internationalisering is de export voor verbetering vatbaar. Sterker nog, de export daalde van 446.000 stuks in 1997 naar 418.000 in '98. Wellicht ook omdat er steeds meer concurrentie in het buitenland ontstaat. Zelfs autofabrikanten als Mercedes Benz, BMW en Porsche bouwen tegenwoordig fietsen. Ook de markt voor vouwfietsen is in buitenlandse handen. ,,Wij kunnen niet voor concurrerende prijzen vouwfietsen maken'', zegt Van der Hoort van Sparta. ,,Daarvoor is de productie te ingewikkeld en de thuismarkt te klein.'' Voor buitenlandse vouwfietsen betaalt de consument gemiddeld 500 gulden, voor Nederlandse fietsen al gauw het dubbele. Gazelle komt in het najaar met een relatief dure vouwfiets. Van Diermen van Gazelle: ,,We hebben er vertrouwen in dat de consument voor kwaliteit wil betalen.''

Wel is er in ons land een levendige productie van ligfietsen ontstaan: rijwielen die vooral voor de lange afstand worden gebruikt. Naar schatting rijden er zo'n 20.000 ligfietsen in Nederland rond. De Nederlandse ligfietsvereniging is met 1.500 leden zelfs de grootste ter wereld. Een tiental kleine Nederlandse fabrikanten maakt ligfietsen, zoals M5, Challenge, Optima en Sinner. Dit laatste bedrijfje uit Garsthuizen levert zo'n 300 en 500 ligfietsen per jaar aan binnen- en buitenland. De grote fabrikanten volgen deze ontwikkelingen met argusogen. ,,Als het echt wat wordt, sluit ik niet uit dat wij zo'n bedrijf overnemen'', zegt Van Diermen van Gazelle.

Bij Sinner hoeft Gazelle niet aan te kloppen. ,,Wij blijven liever zelfstandig'', zegt Harma G. de Vries-Evers van Sinner. ,,We hebben onze producten niet eens gepatenteerd. In dit wereldje leent iedereen van elkaar. Daar doen we ook helemaal niet moeilijk over.''

Aan innovaties geen gebrek. De grotere fabrikanten proberen hun producten steeds aantrekkelijker te maken. De belangrijkste trend is comfort via vering, onderhoudsvrije eigenschappen en te verstellen sturen. Zelfs het eerste zadel met luchtvering is al gesignaleerd (`Met 8 tot 10 slagen kunt u de luchtdruk bepalen en heerlijk genieten van uw droomritje'). Het achterlicht hoeft niet meer aangezet te worden, want als het donker wordt gaat het vanzelf branden.

Hoge verwachtingen heeft de industrie van de elektrische fiets, die bij tegenwind voor een steuntje in de rug kan zorgen. Men hoopt de fiets vooral te kunnen verkopen aan de groeiende markt van vijftigplussers. Zelfs Giant is onder de naam Lafree een vennootschap voor elektrische fietsen begonnen, alleen richt de Taiwanese fabrikant zich op de jongerenmarkt. ,,Jongeren worden luier'', zegt Menno Meerdink Veldboom.

Ook aan veiligheid wordt steeds meer aandacht besteed. Giant demonstreerde op de FietsRai de eerste fiets waarvan niet alleen het wiel, maar ook het frame reflecteert. En Gazelle werkt samen met bandenfabrikant Vredestein aan een zachte band die als hij lek is niet meteen leegloopt.

Over de toekomst maken de fabrikanten zich weinig zorgen. Menige fabrikant zegt te profiteren van de fiscale regelingen ter stimulering van het fietsgebruik in het woon-werkverkeer. Zo mogen werkgevers eens per drie jaar een fiets aan een medewerker schenken. Onlangs is het te besteden bedrag ook nog eens verhoogd tot zo'n 1.600 gulden per werknemer. Ook kwamen er bedrijven, zoals het in Leiderdorp gevestigde Bedrijfsfietsen Nederland BV, die een aardige boterham verdienen met het leasen van fietsen aan grote organisaties en ondernemingen. ,,Steeds meer automobilisten gaan fietsend naar het werk'', zegt Rob Beset van Batavus.