Vriendjespolitiek onverwachts ter discussie in Japan

Vriendjespolitiek vormt de kern van het politieke bedrijf in Japan. Waarom brengen arrestaties wegens corruptie dan toch een schokgolf teweeg? Omdat het betrokken parlementslid mogelijk slachtoffer is van een politiek complot.

De afgelopen week zijn weer vijf Japanners gearresteerd wegens corruptie. Onder hen zijn een huidige en een voormalige secretaris van parlementslid Katsuhiko Shirakawa van de regerende Liberaal Democratische Partij. Op zich is dit geen schokkende gebeurtenis. Sinds de jaarwisseling zijn al twee parlementsleden veroordeeld wegens oplichting en fraude.

Toch heeft de arrestatie van de secretarissen een schokgolf teweeggebracht. `Wat zij deden, dat doen we toch allemaal?', zo luidt volgens diverse Japanse kranten de algemene reactie in kringen rond het parlement. De misdaad van de secretarissen is dat zij druk hebben uitgeoefend op de politie om een bekeuring wegens te hard rijden ongedaan te maken, in ruil voor cadeaubonnen van twaalfhonderd gulden. In Japan kost dat soort overtredingen `punten', wat kan leiden tot verlies van het rijbewijs.

Dit incident werpt licht op de vriendjespolitiek die van hoog tot laag de kern vormt van het Japanse politieke bedrijf. Vandaar de reactie: `dat doen we toch allemaal?' Praat met Japanners en ze vertellen hoe een bijdrage aan een politicus de weg kan vrijmaken tot een overheidsgarantie voor een nieuwe lening aan het familiebedrijf. Hoe zo'n bijdrage kan helpen om overheidsopdrachten los te krijgen, om een kind op de juiste school te krijgen. Of om een verkeersovertreding uit de politiecomputers te wissen. Shirakawa zei deze week in een televisieprogramma: ,,Mijn kantoor krijgt van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat zulke verzoeken. Op zichzelf vind ik het niet vreemd dat burgers met allerlei vragen naar politici toekomen.''

Twee Japanse kranten hielden in hun commentaar een pleidooi om een eind te maken aan deze door en door verrotte politiek. Politici zouden aan het belang van het land moeten denken en niet aan die van enkele bedrijven of particulieren in hun eigen kiesdistrict. De vraag is of dat snel gebeurt want, concludeert het dagblad Asahi, juist de regerende LDP heeft enige jaren terug een poging tot wetgeving tegen corruptie geblokkeerd. De reden was dat ,,illegaal ingrijpen om een hulpbehoevend iemand te helpen juist de kern is van het werk van LDP-politici''. Secretarissen zijn de tussenpersonen in deze handel om politieke steun en spelen vaak een essentiële rol in schandalen. Een parlementslid heeft tussen de vijf en tien secretarissen in dienst, verdeeld over het kantoor in het parlement en het lokale kantoor in het kiesdistrict. Ook de privé-secretaris van premier Keizo Obuchi is momenteel verwikkeld in een proces.

De vraag die rest is waarom juist politicus Shirakawa in opspraak is geraakt. Twee theorieën doen de ronde. De eerste is dat de politie wraak neemt op de politiek, omdat ze de laatste tijd zelf door een aantal schandalen in opspraak is geraakt. Shirakawa is in het verleden als minister van Justitie verantwoordelijk geweest voor de politie.

Een tweede theorie is dat Shirakawa er is ingeluisd door de coalitiepartner Komeito. Shirakawa zelf refereerde in een televisie-vraaggesprek aan deze mogelijkheid om er direct aan toe te voegen dat er ,,geen bewijs voor is''. Shirakawa is een van de weinigen die zich fel verzet tegen de coalitie van zijn LDP met Komeito, de politieke arm van de boeddhistische lekenorganisatie Soka Gakkai. Voor de LDP was Komeito een aantrekkelijke coalitiepartner omdat de organisatie met zo'n tien miljoen leden bekendstaat als een geoliede stemmenmachine. De LDP heeft door jaren van recessie te maken met tanende populariteit en moet dit jaar verkiezingen uitschrijven. Volgens Shirakawa heeft de coalitie geleid tot inperking van de spreekvrijheid binnen de LDP.

Drie weken terug verscheen Shirakawa op televisie om deze kritiek een half uur lang te spuien. Een opmerkelijke verschijning want, zoals de presentator destijds zei, de meeste media wagen zich niet aan kritiek op Komeito annex Soka Gakkai. Kort na het mediaoptreden brak opeens het `schandaal' rond Shirakawa uit. Een woordvoerder van de Soka Gakkai noemt de suggestie van betrokkenheid van de organisatie onmiddellijk ,,laster''. Een secretaris van Shirakawa zegt: ,,Veel mensen bellen op met de boodschap `zet `m op tegen Komeito', niemand belt om het aftreden van Shirakawa te eisen.''