Oorlog in de favelas

Een 14-jarige jongen wordt aangehouden omdat hij een landgenoot in Amsterdam zou hebben `geliquideerd'. Het was nieuws vorige week in Nederland. In Rio de Janeiro wekt het verschijnsel van jonge en zeer jonge moordenaars geen verbazing meer. In de documentaire Kleine jongens, grote geweren, die de IKON vanavond uitzendt, komen de jonge `soldaten' van de drugsbaronnen uit de favelas uitgebreid aan het woord. Schijnbaar achteloos vertellen ze, mompelend vanachter een bivakmuts, over hun leven en criminele loopbaan. Als 8-jarigen begonnen als uitkijk; zes jaar later hebben ze al zoveel doden op hun geweten dat ze de tel zijn kwijtgeraakt. Geld en aanzien zijn hun drijfveren. Alternatieven lijken er niet zijn; een enkele Romario-in-spe of prima ballerina uitgezonderd.

Filmmakers Walter (Centro do Brasil) en João Salles en Katia Lund volgden meer dan een jaar de dagelijkse oorlog tussen politie en drugsbendes. In de documentaire zijn enkele spectaculaire en onthutsende beelden te zien van felle vuurgevechten in de nauwe straatjes van de sloppenwijken. In Rio wordt, aldus het commentaar bij de film, elk halfuur wel iemand gedood door een kogel van een zwaar kaliber. Het onthutsende is dat de frontlinie midden in het dagelijks leven ligt. Kinderen spelen op straat, vrouwen doen de was, honden en kippen scharrelen rond. En dan wordt er weer een lijk afgevoerd. Onthutsend is ook dat de jonge criminelen zo achteloos praten over (eigen) leven en dood.

De documentairemakers hebben problemen gekregen met de Braziliaanse justitie als gevolg van hun contacten met een van de drugsbaronnen, zo meldde de correspondent van deze krant in Rio onlangs. De Braziliaanse elite is er volgens haar niet van gecharmeerd dat de bankierszonen Salles de imaginaire scheidslijn tussen rijk en arm hebben overschreden.

Maar het is vooral de Braziliaanse samenleving zelf die een schijnbaar onoplosbaar probleem heeft. Dat zegt ook de kritische (inmiddels ex-) politiechef van Rio, Hélio Luz. Natuurlijk gebruikt hij repressieve middelen. ,,Hoe kan ik anders twee miljoen mensen in toom houden die minder dan 200 gulden per maand verdienen?''

Het probleem van het drugsgeweld in Rio zou overigens ook het probleem moeten zijn van de recreatieve cokesnuiver in de Amsterdamse disco's. Want voor hun lijntjes sterven kinderen van acht in de uitzichtloze oorlog van de favelas.

Kleine Jongens, grote geweren. Ned.1, 22.41-23.35u.