Kunstacademie krijgt hart

Vandaag opent koningin Beatrix de verbouwde Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag.

,,Trek je niets aan van de rommel - we zijn nog aan het poetsen voor de koningin,'' zegt Ernst Bergmans, hoofddocent beeldende kunst aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Het is maandagmiddag. Woensdag zal koningin Beatrix de Academie heropenen na een grootscheepse verbouwing, die twee jaar geduurd heeft. Die dag treedt ook de nieuwe directeur in functie: Jack Verduyn Lunel, oud-directeur van de Federatie van Kunstenaarsverenigingen en opvolger van Chris Rehorst.

De Haagse kunstacademie werd opgericht in 1682 als `Haagsche Teeken-Academie', en is daarmee de oudste van Nederland. Het oorspronkelijke gebouw aan de Prinsessegracht werd tussen 1934 en 1937 neergezet door architect J.W.E.Buijs, een aanhanger van de Nieuwe Zakelijkheid. De studenten kunnen zich er bekwamen in de beeldende kunst, of in een van de drie ontwerpvakken: grafische en typografische, textiel en mode, en architectonische vormgeving. In 1989 werd de MTS voor Fotografie en Fotonica onderdeel van de Academie. De fotografen hadden tot op heden hun eigen pand, in Mariahoeve; de beeldende kunstenaars verhuisden in 1991 wegens krapte van de Prinsessegracht naar een lege fabriekshal op industrieterrein de Binkhorst.

De huidige veranderingen zijn het resultaat van het project Unilocatie, dat in de zomer van 1995 van start ging. In dat jaar wist de Academie beslag te leggen op het naburige pand aan het Bleijenburg 38, een voormalige HBS en belastingschool uit 1874 met talloze kleine lokaaltjes, maar zonder enige voorzieningen voor kunstenaars. Na inspectie bleek dat ook het oude academiegebouw schreeuwde om een renovatie: het dak was lek, het beton verrot en de cv-installatie verouderd. Ernst Bergmans: ,,Het gebouw was inmiddels tot monument verklaard, en dat legde ons enorme beperkingen op. Voor elke ingreep was toestemming van Monumentenzorg nodig.'' In 1998 begon het bouwen en verbouwen, met een bij banken geleend startbedrag van 20 miljoen gulden. Hoewel er uiteindelijk 4 miljoen extra kon worden losgepeuterd, was de renovatie volgens Bergmans een `pijnlijk proces'. ,,We moesten onze torenhoge ambities gaandeweg indammen.'' De gele muurtegeltjes konden niet meer worden vervangen, en in sommige lokalen bladdert de verf nog steeds van de muur. ,,Maar overal is stroom'', aldus Bergmans.

Het nieuwe conglomeraat van gebouwen moest aan de eisen van fotografen, beeldhouwers, schilders en vormgevers tegelijk voldoen. Architectenbureau Van Mourik Vermeulen ontwierp een met spiegelwanden en stalen platen beklede tunnelgang, die de twee panden aan elkaar verbindt. De gang wordt doorkruist door een rechthoekig kantineblok, het nieuwe `hart' van de Academie. Bergmans: ,,Het gebouw van Buijs was als een Frans kasteel. Je kon elkaar eindeloos door de gangen achterna lopen, maar een kern ontbrak.'' De leerlingen hebben het nieuwe hart al volledig in beslag genomen met hun koffie, boterhammen en mobiele telefoons.

In het drie verdiepingen hoge nieuwbouwblok dat tussen de twee panden in werd geplaatst, huizen alle technische voorzieningen: doka's, drukkerijen. ,,Ontwerpers hebben goede faciliteiten nodig, kunstenaars vooral veel vrije ruimte die ze zelf in kunnen vullen,'' zegt Bergmans. Hij hoopt dat de nabijheid van de verschillende studierichtingen tot een creatieve `kruisbestuiving' zal leiden.

Het pand aan het Bleijenburg, dat met zijn ingang aan de rand van het Haagse stadscentrum staat, moet het uithangbord van de Academie worden. Het heeft een auditorium en extra expositieruimten gekregen, en er werd 8,5 ton extra geleend om de zandstenen gevel, het voorpleintje en de entree van grandeur te voorzien.

Het doel van operatie `Unilocatie' was centralisatie - géén uitbreiding. Tien jaar geleden had de Academie nog 1356 leerlingen; nu zijn dat er 655 in voltijd, en 317 in de avonduren. Die aantallen moeten niet omhoog, aldus Bergmans: ,,Voor alle Nederlandse kunstopleidingen geld een numerus fixus, en voor ons is dat een zegen. We hebben een naam hoog te houden op didactisch gebied. Leerlingen kiezen voor de Haagse Academie omdat ze weten dat ze er intensieve, persoonlijke begeleiding krijgen. Dat lukt alleen als het er niet teveel zijn.''