Humaan magistraat

Twee heel verschillende feiten hebben August David Belinfante, die eind vorige week overleed, tot een Bekende Nederlander gemaakt. Ten eerste: in de jaren zestig trad hij voor de VARA op als president van de Televisierechtbank. Zijn uiterlijk van humaan magistraat en zijn watervlugge handigheid, met zijn gevatheid, en warsheid van alles wat hij `vlooienzoekerij' noemde, maakten hem geknipt voor de leidende rol in die populaire serie gefingeerde rechtbankzittingen.

Ten tweede: in 1978 publiceerde hij een boek met de blikvangende hoofdtitel `In plaats van bijltjesdag'. Daarin beschreef hij de geschiedenis van de `Bijzondere Rechtspleging, de naoorlogse berechting van nazi's en hun handlangers in ons land. Die berechting raakte hem persoonlijk. Niet alleen had hij er destijds mee te maken als raadadviseur bij het ministerie van Justitie, hij was er ook emotioneel bij betrokken als joodse vervolgde. Maar die betrokkenheid verhinderde hem niet, een nauwkeurig en objectief geschiedverhaal te schrijven.

Minder bekend is, dat hij zijn schoonmoeder, de romancière die schreef onder het pseudoniem Marianne Philips, het idee en het materiaal leverde voor `De zaak Beukenoot'. En daarmee hadden hij en zij succes: die novelle werd in 1950 tot Boekenweekgeschenk verkozen. Ook zullen slechts weinigen zich herinneren wat Guus Belinfante heeft gedaan voor Vox Justitiae, toen hij redacteur van dat departementale huisorgaan was. Hij begon daarin de satirische rubriek `Notities van de Muis van het Plein'. Die notities werden indertijd door de ambtenaren en door alle leden van de vaste Commissie voor Justitie uit de Tweede Kamer, gretig verslonden.

De Muis verzon onder andere pakkende slagzinnen, zogenaamd om de vraag naar celruimte te stimuleren. In de jaren vijftig was criminaliteit in ons land namelijk zo schaars geworden, dat onze bajessen goeddeels leeg stonden. Met een variant op de toenmalige leus van de Boekenweek (`Vlieg er eens uit met een boek') adviseerde Guus in zijn doorzichtige gedaante van Muis: Vlieg er eens in met een kraak! En zo waren er veel meer trouvailles.

Zijn vindingrijkheid kon echter één teleurstelling niet voorkomen. Hij was rector magnificus van de Universiteit van Amsterdam ten tijde van de Maagdenhuisbezetting. Als vertegenwoordiger van het academisch establishment werd hij door de revolterende studenten verguisd. Deze verguizing heeft hem zo diep geraakt dat ze hem noopte zijn ambt op te geven; hij werd medisch afgekeurd.

Over de verdiensten van Guus Belinfante als nationaal en internationaal wetgevingsjurist, als hoogleraar, als schrijver van originele leerboeken en als voorzitter van vele commissies zal in de juridische vakpers het nodige worden geschreven. Dat de dood hem pas overviel toen zijn leven volkomen was afgerond, kan een beetje troosten.

W. Duk is emeritus-hoogleraar in de rechtsgeleerdheid aan de Universiteit van Amsterdam. Daarvoor was hij onder meer hoofd van de Stafafdeling Wetgeving Publiekrecht van het ministerie van Justitie.