En nu: Poetin tegen de tycoons?

Van alle formele en informele structuren in Rusland lijken alleen de oligarchen in staat de nieuwe president Poetin het leven moeilijk te maken. Of de president tegen hen wil of kan optreden is een heel andere vraag.

In de schaduw van de race om de Kremlintroon speelt zich in Rusland nog een andere titanenstrijd af: die tussen de nieuwe machthebber en het handjevol oligarchen dat Boris Jeltsin in de houdgreep hield om 'slands rijkdommen te plunderen. Nu, met het aantreden van Vladimir Poetin, luidt de bel voor de tweede gevechtsronde. Kan `IJzeren Poetin' wat de zwakke Jeltsin niet kon?

De pezige, 47-jarige judoka klinkt gedecideerd. Op de vraag of hij de invloedrijke Russische zakenelite gaat aanpakken, antwoordde hij vorige week in de beste traditie van Marx en Lenin: ,,Er zal in het nieuwe Rusland geen plaats zijn voor de oligarchie als klasse.''

Verkiezingsretoriek, zo interpreteert Nezavisimaja Gazeta die uitspraak. Niet toevallig is die krant de spreekbuis van de meest vocale onder de tycoons: de miljardair Boris Berezovski. De soep zal niet zo heet worden gegeten als ze wordt opgediend, is de teneur. Want heeft Poetin niet ook gezegd dat hij het particulier eigendom respecteert, en dat hij ,,de grote bezitters net zo zal bejegenen als de eigenaren van een bakkerij of een schoenenkiosk''?

Toch durft niemand een grootscheepse zuivering onder de parasitaire oligarchen uit te sluiten. Ook Boris Berezovski niet. In een vraaggesprek met de Russische zakenkrant Vedomosti zei hij onlangs: ,,Vaak vraagt men mij: bent u niet bang dat Poetin u in de gevangenis zal gooien? Dan zeg ik: Natuurlijk zou dat kunnen. Waarom niet?''

Als geen ander kent de 53-jarige `godfather van het Kremlin' het klappen van de zweep. In 1996 bracht hij – uit angst voor de dreigende comeback van de rode horden – 'slands kapitalistische zwaargewichten bijeen ter ondersteuning van Jeltsins herverkiezing. Het was bepaald geen aderlating, want de captains of industry werden beloond met belastingvrijstelling, ministersposten en brokken staatsbezit tegen bodemprijzen. Tot het einde toe bleek Jeltsin te zwak, te afwezig en te afhankelijk om zich van deze steunpilaren te ontdoen, en zijn entourage, ook wel `De Familie' geheten, begon ongegeneerd mee te graaien in de staatsruif.

Vice-premier Boris Nemtsov nam het tegen het `roverskapitalisme' op, en moest het veld ruimen. De 35-jarige premier Sergej Kirijenko was een zelfde lot beschoren. Het verst van allen kwam premier Jevgeni Primakov, die een jaar geleden een poging waagde de malafide zakenimperia van Boris Berezovski en Aleksandr Smolenski te ontmantelen. Met hulp van Ruslands procureur-generaal bracht hij het ene na het andere megaschandaal aan het licht. Zo bleek Berezovski jarenlang samen met Jeltsins schoonzoon de winsten van Aeroflot naar Zwitserse rekeningen te hebben gesluisd. Primakov liet een arrestatiebevel tegen hem uitvaardigen. Gevolg: de premier en de procureur kwamen ten val.

Van Vladimir Poetin wordt verwacht (door het Westen, het IMF, maar ook door de samenleving) dat hij deze dievenbende zal oprollen. De burgemeester van Moskou, Joeri Loezjkov, heeft hem maandag al opgeroepen ,,een tycoonvrije regering'' te vormen. Poetin is echter niet alleen door Jeltsin, maar door de voltallige Kremlin-coterie tot kroonprins aangewezen. En al probeert hij afstand te nemen van het ancien régime, de president kan zijn zakelijke dienaren niet zomaar opzijzetten. De Russische financiers – op de bankier Vladimir Goessinski van het concern MOST-MEDIA na – hebben per slot van rekening zijn klim naar de macht mogelijk gemaakt.

Op de vraag of Poetin momenteel door kapitaal wordt gesteund, antwoordde Berezovski (met belangen in autohandel, luchtvaart, olie, aluminium, kranten en tv-stations): ,,Uiteraard! Wat denken jullie? Vertegenwoordig ik dan geen kapitaal?''

Toch heeft deze meesterintrigant zich, net als zijn zakenpartner Roman Abramovitsj, ingedekt tegen een dreigende schoonmaak in hun gelederen: beiden hebben zich verzekerd van immuniteit van rechtsvervolging, door zich bij de parlementsverkiezingen in december met gestrooi van beloftes en geld in het parlement, de Doema, te laten kiezen.

Maar de 64.000-dollarvraag is of Poetin het wellicht bij de voorgekookte machtswissel op 31 december met Jeltsins inner circle stilzwijgend op een akkoordje heeft gegooid, en of hij zich na consolidatie van zijn macht aan die eventuele afspraken gehouden ziet.