Chinese scholier wordt gek van zijn huiswerk

Ouders in China zien hun kind het liefst doen wat ze zelf niet konden: afstuderen aan een universiteit en carrière maken. Veel scholieren kunnen de druk niet aan. Ze worden vermalen tussen het verwachtingspatroon van hun ouders en een haperend onderwijssteem.

De verslaggever van China Central Television wil weten wat de jongen dacht op het moment dat de hamer neerkwam op de hersenpan van zijn moeder. De jongen zwijgt. Zijn gezicht is niet zichtbaar, maar de kijkers weten dat hij huilt.

Xu Li, 17 jaar, heeft zijn moeder vermoord en de hele natie gruwt mee. Als een Chinese Ciske de Rat heeft hij zijn geduld verloren en zijn moeder een fatale klap uitgedeeld. Omdat ze maar bleef zeuren en straffen: zijn cijfers waren te laag, hij werkte niet hard genoeg en van voetbal moest hij af omdat het haar nog altijd niet naar de zin ging.

De Chinese zender laat zien dat Xu alles behalve crimineel is. Precies om die reden zijn zoveel Chinezen verontrust. Ouders lijken zich plotseling bewust dat Xu misschien best een kind van hen kon zijn. Een jonge, energieke scholier die al z'n vrije tijd moet verruilen voor school. Huiswerk na schooltijd, huiswerk voor schooltijd, huiswerk in het weekeinde, zondagse bijscholing, door de week bijlessen.

En ouders zeggen dat het niet anders kan, bang als zij zijn door het vooruitzicht van overvolle scholen, een groot tekort aan studieplekken en de stijgende werkloosheid. ,,Als hij niet heel hard studeert, dan redt hij het nooit'', zeggen ze.

De zaak van Xu heeft zoveel ophef veroorzaakt dat het zelfs de Chinese president is opgevallen. In een voorpagina-artikel, begin deze maand in het Volksdagblad, zegt Jiang Zemin verbaasd te zijn over het voorval. Dat wil wat zeggen. ,,Besteden we wel genoeg aandacht aan de totale ontwikkeling van het kind?'' vraagt de president zich af. Want moreel gedrag, lichamelijke gezondheid en gevoel voor esthetiek zijn net zo belangrijk als de training van het intellect, vindt Jiang.

Chinese kranten vertellen dat het verhaal van Xu niet uitzonderlijk is. Berichten over kinderen die hun ouders, leraren of – vaker – zichzelf iets aandoen omdat ze de concurrentie en werklast op school niet aankunnen, verschijnen met zorgelijke regelmaat. Een jongen pleegt zelfmoord omdat hij niet kan concurreren met zijn veel slimmere klasgenoten. Een moeder slaat haar kind dood omdat de schoolprestaties haar blijven tegenvallen. Vijf leerlingen eten een hele pot slaappillen op omdat ze met hun slechte rapporten hun ouders niet onder ogen durven te komen.

Kinderpsycholoog Feng Qihua is niet verbaasd. Hij bemant drie dagen per week een telefonisch steunpunt in Peking en krijgt de radeloze ouders en kinderen aan de lijn.

,,De huidige generatie ouders is opgegroeid met tegenslagen'', zegt de kinderpsycholoog Feng Qihua. ,,Toen zij nog kinderen waren, waren de scholen gesloten.'' Dat was in de jaren zestig en zeventig toen leren en studeren door de irrationele ideologie van het moment bourgeois werden bevonden. ,,En nu ze eenmaal aan het werk zijn, gaan de fabrieken dicht. Of het sociale vangnet verdwijnt dat de staat hun een leven lang heeft beloofd.'' In de markteconomie die China nu is, blijkt geen plaats meer voor staatsbedrijven die hun werknemers een inkomen, een huis en een pensioen garanderen. ,,Die mensen lijden aan een reusachtig compensatiecomplex en projecteren al hun hoop en verwachting op hun kind dat ook nog eens het enige kind is dat zij mogen hebben.''

Vooral ouders in de stad zijn geobsedeerd door het idee dat alleen een universitaire studie hun kind een toekomst kan bieden. Uit enquêtes komt naar voren dat de Chinese jeugd alleen nog maar rijk en invloedrijk wil worden. Waar zijn de arbeiders gebleven, vragen Chinese sociologen zich af. President Jiang geeft er in zijn Volksdagblad-artikel een ideologische draai aan, en wijst de streberige ouders er op dat het idealiseren van het intellect riekt naar het feodale verleden. ,,Het is onmogelijk dat iedereen op de universiteit belandt.''

Maar behalve de verwachtingen van de ouders is het Chinese onderwijssysteem zelf ook een bron van zorgen. De regering heeft de afgelopen tien jaar meer geld uitgegeven aan defensie dan aan onderwijs. Met een besteding van om en nabij de 2,5 procent van het nationaal inkomen heeft China de afgelopen jaren gemiddeld iets meer dan een gulden per kind per jaar uitgegeven, aanmerkelijk minder dan andere ontwikkelingslanden in de regio. Dat heeft geresulteerd in een groot tekort aan goede scholen, en onvoldoende plaatsen op de hogere middelbare school (gaozhong) en de universiteit. Van de 280 miljoen schoolgaande kinderen valt het merendeel na de examens op de lagere middelbare school noodgedwongen af als ze gemiddeld vijftien jaar zijn. Uiteindelijk verovert slechts tien procent van alle kinderen een begeerde plek op een universiteit.

Zhan Wansheng van het Centrum voor morele opvoedkunde van de Onderwijs Universiteit in Peking heeft veel kritiek op de Chinese lesmethoden. ,,Scholen stomen kinderen alleen klaar voor de examens'', zegt hij. ,,Dat is heel schadelijk. Veel scholen hebben puur economische motieven. Een school met een hoge examenscore kan een hoop geld verdienen.'' Zhan durft dat te zeggen, want ook de regering wil inmiddels dat scholen meer tijd besteden aan wat president Jiang noemt `de totale ontwikkeling' van het kind.

Het Centrum voor Morele Opvoedkunde heeft de opdracht gekregen de normen van goed fatsoen weer terug te brengen in de schoolklassen. ,,We zijn in 1991 opgericht, twee jaar na het oproer'', zegt Zhan. Hij gebruikt de officiële term voor de pro-democratische studentenprotesten in de lente van 1989. ,,Het oproer was het resultaat van normvervaging binnen de samenleving. We weten nu wat er kan gebeuren wanneer je alleen oog hebt voor cijfers en het individu vergeet. Dan gaan de studenten de straat op, of ze slaan hun mama de kop in.''

De schoolboeken die Zhan en zijn collega's hebben geschreven, beginnen dan ook bij `ik houd van mama en papa, mama en papa houden van mij'. Volgens Zhan is dat de basis voor `ik houd van mijn volk'. Hij vindt die aansporingen noodzakelijk omdat de huidige generatie ouders is opgegroeid zonder dat zij hebben kunnen proeven wat de betekenis van die woorden is. ,,In de jaren zestig regeerde het egoïsme. Mensen gaven niet om elkaar.''

De leerlingen van nu zien hun werkdruk met de lessen in goed fatsoen alleen maar groter worden. ,,Alsof ik daar tijd voor heb'', zegt een 17-jarige scholier geïrriteerd. ,,We hebben al zoveel te doen.'' Maar Annie Huang (32), lerares wiskunde op een avond- en weekendschool, vindt dat haar leerlingen niet moeten zeuren. ,,Ze hebben het niet drukker dan toen ik op school zat'', zegt ze. ,,Ze kunnen er alleen niet meer tegen. Ze zijn als rauwe eieren. Als je er te hard op drukt, breken ze.'' Huang gelooft dat de kinderen vandaag de dag te veel worden verwend. ,,Alles wordt voor ze gedaan, opdat ze meer tijd hebben om te studeren. Dan kun je toch niet zeggen dat er meer druk is dan vroeger?''

Luo Tingting is het daar niet mee eens. ,,Ik sta op instorten'', schrijft het 15-jarige meisje in haar dagboek. Een Chinese krant heeft, met het nodige gevoel voor dramatiek, aan de vooravond van het landelijke examen van de lagere middelbare school, fragmenten uit haar dagboek gepubliceerd. Ze dienen als een waarschuwing voor ouders die mochten denken dat hun kind het allemaal wel best vindt. ,,Ik voel me gespannen als de snaar van een viool die op springen staat. (...) Ik verlang naar de momenten dat je zei: `Je bent mijn trots'. Maar nu zucht je alleen en zeg je: `Wat zijn je cijfers toch slecht!' Weet je wel hoeveel pijn je me doet met die woorden, mijn lieve papa?''