Plekken zonder enige samenhang

In samenwerking met de Amerikaanse filmcriticus en schrijver Norman Klein organiseerde kunstcentrum Witte de With de expositie Scripted Spaces.Scripted Spaces zijn `geregisseerde plekken', landschappen waarin je maar weinig in te brengen hebt. De makers van Scripted Spaces bepalen `hoe je je in die ruimte moet bewegen en wat er onderweg gebeurt'. Zo staat het omschreven in het educatieve vouwblad bij de tentoonstelling. Voorbeelden van dergelijke `plekken' zijn, volgens het vouwblad, cartoons, films, computerspelletjes, websites, pretparken en doolhoven.

De tentoonstelling bestaat uit drie delen, waarvan het boeiendste gewijd is aan de CLUI, het `Center for Land Use Interpretation' in Californië. De CLUI,een groep onderzoekers en kunstenaars, brengt landschappen in kaart die voor een bepaald doel zijn ingericht, en waar je in het algemeen niet zo maar kan of mag komen. De CLUI is, zo vermeldt de fraai vormgegeven website (www.clui.org), `toegewijd aan de uitbreiding en de verspreiding van informatie over hoe land in de wereld wordt verdeeld, benut en waargenomen'. De groep organiseert bijvoorbeeld excursies langs chemische afvalplaatsen, geheime militaire bases en ook langs land art-projecten in Amerika, en publiceerde bijvoorbeeld een Guide to America's Nuclear Proving Ground.

In Witte de With exposeert de CLUI foto's van deze merkwaardige, uitgestorven landschappen. Midden in een soort steppe poseert een groep soldaten, als een schoolklas op bankjes, breedlachend naast een atoomraket. Een curve die langzaam oprijst in de woestijn wijst erop dat we Roden Crater, het levensproject van licht- en landschapskunstenaar James Turrell naderen.

Norman Klein maakte een soort installatie, getiteld The Chase and the Labyrinth, die zo labyrintisch en raadselachtig is dat de bedoeling ervan mij ontgaat. Klein opereert in de voorhoede van de `Internet culturati' (zijn woorden). In het februarinummer van het Amerikaanse kunsttijdschrift Artforum schrijft hij dat de `digitale wittebroodsweken' voorbij zijn en dat wij `Internet culturati' moeten opvatten als een katalysator, een incubator, voor het animeren van digitale objecten. Deze animaties projecteren we vervolgens in de `echte' wereld, in scripted spaces van allerlei aard, van casino's en musea tot de suburbs van wereldmetropolen.

Ik neem aan dat zijn tentoonstelling in Witte de With bedoeld is als voorproefje. Op de grond bracht hij een labyrint in de vorm van een spiraal aan, en ook vertoont Klein ondermeer de tekenfilm Bad Luck Blackie, over de buldog Spike die een katje achterna zit. Erg overtuigend is Kleins samenraapsel van verschijnselen niet.

Deel drie is gewijd aan het Nederlandse landschap, verbeeld door jonge kunstenaars. Geert Mul vertoont het videowerk `This land is man-made'. We lezen simpele mededelingen over het mensgemaakte Hollandse landschap op een videomonitor, die gemonteerd is op een projectie van het snel stromende water in de Rotterdame haven. Van Jan Kempenaers zijn prachtige zwart-wit foto's te zien van verkeersstromen in grote (niet-Nederlandse) steden. Ondanks het razende verkeer, de wolkenkrabbers en de complexe weefsels van snelwegen hebben deze beelden de rust van stillevens. Lara Almarcegui nam haar volkstuin in Rotterdam tot uitgangspunt voor een presentatie over de cultuur van het volkstuinieren.

Al met al is dit een expositie zonder enige samenhang. Een Scripted Space is, als ik het goed begrijp, een zeer ruime benaming voor de ingrepen die de mens in de natuur doet en zijn behoefte hier betekenis aan te geven. Dit kan variëren van de plaatsing van een bankje met een verrekijker op een uitkijkpunt, tot 18de eeuwse Engelse tuinen, die met hun coulisse-architectuur en voorgeschreven zichtlijnen scripted spaces bij uitstek zijn, en, hoe on-hip ook in de context van deze tentoonstelling, 17de-eeuwse landschapsschilderijen.

Tentoonstelling:Scripted Spaces. Plaats: Witte de With, centrum voor hedendaagse kunst. Witte de Withstraat 50, Rotterdam. Tot 16 april. Di–zo 11–18 uur.