Mozart een tikkeltje beter

De muziekindustrie voorspelt een revolutie op gebied van geluidsdragers: Super Audio-cd en DVD

Audio. Mozart en Madonna komen er ruimtelijker door uit de luidsprekers.

Bijna twintig jaar geleden deed de audio-cd zijn intrede. De platenindustrie leefde er helemaal van op. Massaal ruilden muziekliefhebbers het oude vinyl in. Wereldwijd zijn er ruim 600 miljoen cd-spelers en 13 miljard cd's verkocht.

Tot dusverre is de muziekindustrie er niet in geslaagd dat succes met andere digitale geluidsdragers te herhalen. Enkele jaren terug werden gelijktijdig de Digitale Compact Cassette (DCC) en de MiniDisc geïntroduceerd, digitale media die de voorbespeelde muziekcassette moesten vervangen. De consument zag er weinig in. DCC verdween volledig van de markt. Alleen Sony's MiniDisc heeft het gered, als opnamemedium.

Als we de industrie mogen geloven, staan we aan de vooravond van wéér een audiorevolutie. Ditmaal gaat het om de opvolgers van de audio-cd zelf, Super Audio-cd en DVD Audio. De schijfjes mogen op het eerste gezicht nauwelijks verschillen van de klassieke audio-cd, ze kunnen wel zevenmaal zoveel informatie bevatten. Die extra informatie wordt gebruikt voor een betere geluidskwaliteit.

De technieken voor de oorspronkelijke audio-cd zijn ontwikkeld in een tijd dat er nog niet zulke goede technieken waren om het analoge studiogeluid in een digitaal signaal om te zetten en deze vervolgens weer van de schijf af te lezen. Die beperkingen tastten het oorspronkelijke geluid aan. In de loop der jaren heeft de industrie het cd-geluid met behulp van digitale technieken wel iets kunnen verbeteren, maar bij Super Audio-cd en DVD Audio worden de beperkingen die voor de klassieke audio-cd golden helemaal weggenomen.

Beide formaten hebben verschillende varianten. Sommige schijfjes hebben een dubbele capaciteit doordat twee afzonderlijk gefabriceerde lagen via een speciaal procédé op elkaar zijn gelijmd. Dergelijke dubbellaagse cd's, bedoeld voor meerkanaalsopnamen, maken het mogelijk de muziek via vijf of meer luidsprekers weer te geven.

De meeste Super Audio-cd's zullen evenwel verkrijgbaar zijn in een zogenoemd hybride-formaat: op één laag is het Super-Audioformaat te beluisteren en op de andere laag het klassieke cd-audioformaat. Daardoor kan de compactdisc ook op oudere spelers of bijvoorbeeld op een cd-walkman of in de auto worden afgespeeld. DVD Audio biedt die mogelijkheid voorlopig niet. Sterker nog: DVD-Audiospelers herkennen de oudere audio-cd ook al niet.

Voor de consument zal de overstap naar cd-audio niet zo vanzelfsprekend zijn als die van vinyl naar cd. Jarenlang is die consument immers verteld dat de audio-cd zo ongeveer het maximale op het gebied van geluid kon bieden. Dat het nog een tikkeltje beter kan zal niet iedereen meteen kunnen imponeren. Sommige audiokenners plaatsen zelfs vraagtekens bij de door de industrie gepropageerde kwaliteitsverbetering: frequenties boven de 20 KHz bijvoorbeeld worden in absolute zin door de mens niet waargenomen. Geluidsdragers met een dynamisch bereik van 120 db lijken ook al weinig zinvol, tenzij men van plan is het dak van de woning te blazen. De toegevoegde waarde zit hem in het feit dat beide formaten het bezwaar wegnemen van de huidige cd, die sommige audiokenners nogal afstandelijk vinden. De hogere frequenties maken een meer ruimtelijk en dus natuurlijker geluid mogelijk; het geluid komt als het ware los van de luidsprekers te staan.

Die nuanceverschillen vereisen wel een meer dan gemiddelde geluidsinstallatie, zeker straks voor het afdraaien van meerkanaalsopnamen. Maar eerst moeten voor meerkanaalsopnamen nog technische standaarden afgesproken worden. Spelers voor meerkanaalsopnamen zijn ook nog niet verkrijgbaar.

Over de marktkansen van beide formaten lopen de meningen sterk uiteen. De verbeterde geluidskwaliteit spreekt in eerste instantie vermoedelijk slechts een beperkte groep mensen aan: volgens Amerikaanse marktonderzoekers gaat het daarbij hoofdzakelijk om audiofielen in de leeftijd veertig tot vijfenveertig jaar. Daarnaast is de introductie van twee concurrerende formaten niet erg slim; de fabrikanten konden het onderling domweg niet eens worden. Sony en Philips zijn heilig overtuigd van Super Audio-cd, terwijl Panasonic/Technics en een groot aantal andere fabrikanten DVD Audio blijven propageren. Voorlopig zijn beide systemen ook nog eens niet uitwisselbaar. Een DVD-Audioschijf past niet in een Super-Audiospeler en omgekeerd. Super Audio-cd heeft op dit moment wel een flinke voorsprong op DVD Audio, omdat voor dit formaat al spelers verkrijgbaar zijn, zij het wel alleen van Sony.

Moesten voor de eerste Sony-spelers 7.000 tot 12.000 gulden worden betaald, inmiddels zijn er spelers op de markt van 2.000 gulden. Ook Sharp, Philips en Marantz hebben Super Audio-cd-spelers aangekondigd. Aan software wordt hard gewerkt. De eerste veertig Super Audio-cd's zijn al te koop, van concerten van onder anderen Mendelssohn en Brahms tot Bob Dylan en Michael Jackson. De consument moet voor de Super Audio-cd wel zo'n twintig gulden meer betalen dan voor een reguliere audio-cd.

DVD Audio is al zo vaak uitgesteld dat het de bijnaam Dead Very Dead Audio heeft gekregen. Kort geleden is de introductie opnieuw opgeschort nadat beveiligingsproblemen zijn ontdekt, waardoor DVD Audio makkelijk kan worden gekopieerd. Niettemin verwacht Panasonic in de loop van dit jaar de eerste spelers in de winkels te hebben. Op die spelers kunnen in eerste instantie alleen audio-cd's worden afgespeeld. De verwachting is dat DVD Audio zich uiteindelijk ontwikkelt tot een formaat voor de weergave van geluid in combinatie met beeld, geluid en tekst, oftewel multimedia. Dat komt omdat DVD Audio is afgeleid van DVD Video, de digitale opvolger van de video. Maar dan moet de speler wel op een computer of televisiescherm worden aangesloten. Super Audio-cd zal in elk geval niet voor multimedia gebruikt worden.

De fabrikanten lijken het lot van de nieuwe geluidsdragers ditmaal wel voor een deel zelf in handen te hebben. Sony en Philips houden er rekening mee dat uiteindelijk alle cd's in het Super-Audioformaat worden uitgebracht. Al was het maar omdat Super Audio veel beter beschermd kan worden tegen illegaal kopiëren dan de huidige audio-cd. De Super Audio-cd bevat een watermerk dat moeilijk nagemaakt kan worden. Telkens als er een Super Audio-cd in de speler wordt gelegd gaat het apparaat eerst op zoek naar het watermerk. Kopieën zonder zo'n watermerk worden domweg niet afgespeeld.

Men moet dan ook niet vreemd opkijken als de fabrikanten na verloop van tijd alleen nog maar Super Audio-cd of DVD-Audiospelers verkopen. De klassieke audio-cd zal dan snel vergeten zijn.