Krant wist bijna alle winnaars

Vijf Oscars voor American Beauty, waaronder vier in de sleutelcategorieën beste film, beste regisseur, origineel scenario en acteur: de ontknoping van de 72ste uitreiking van de Academy Awards, afgelopen nacht in Hollywood, mocht nauwelijks meer een verrassing heten. De afgelopen maanden was de reputatie van de debuutfilm van de Britse toneelregisseur Sam Mendes tot bijna mythische proporties uitgegroeid en konden de hoofdprijzen de voor een Amerikaanse studiofilm vernieuwende en intelligente vertelling over de teloorgang van traditionele familiewaarden nauwelijks meer ontgaan.

De enige dissonant in de triomf van American Beauty, geproduceerd door Steven Spielbergs studio DreamWorks, was dat in de categorie beste actrice Annette Bening verslagen werd door een outsider: de onbekende jonge actrice Hilary Swank kreeg de prijs voor beste actrice vanwege haar rol in de onafhankelijke low budget-productie Boys Don't Cry, het waar gebeurde verhaal van Brandon Teena, een meisje uit de provincie dat zich als jongen kleedt en gedraagt, en daarom door twee andere jongens vermoord wordt. Bening, negen maanden zwanger van haar vierde kind en op de dag van de Oscarceremonie uitgerekend, moest zich tevreden stellen met het meegenieten van een speciale ere-Oscar, de zogeheten Irving Thalberg Award, voor haar echtgenoot Warren Beatty. In een lang dankwoord zei Beatty dat hij toch liever deze onderscheiding had dan de nominatie voor de Democratische presidentskandidatuur, waar hij enige tijd serieus over nagedacht heeft. ,,Ik zou zeker op hem gestemd hebben,'' zei Oscarpresentator Billy Crystal, ,,want dan hadden we misschien Jack Nicholson als vice-president gekregen.'' Nicholson, Beatty's boezemvriend en drinkmaatje, mocht de speciale prijs aan Beatty uitreiken, nadat Jane Fonda eerder een ere-Oscar overhandigd had aan de om zijn politieke engagement geprezen Poolse regisseur Andrzej Wajda.

De verrassingen van de avond waren vooral gelegen in de verdeling van de minder in het oog springende prijzen. Zo won The Matrix, de populaire science-fictionfilm van de gebroeders Wachowski uiteindelijk maar een Oscar minder dan American Beauty: vier, voor geluid, montage, visual effects en geluidsmontage. Twee Oscars waren er voor zowel Mike Leighs Topsy Turvy (kostuums en make-up) en The Cider House Rules (voor het scenario dat John Irving naar zijn eigen roman schreef en voor bijrolacteur Michael Caine).

De nieuwe producenten van de Oscarshow, het echtpaar Richard en Lili Zanuck, waren erin geslaagd meer vaart te brengen in de nog altijd ruim vier uur durende presentatie, door de dansnummers af te schaffen en alle genomineerde liedjes achter elkaar te zetten, waaronder het wegens onwelgevoeglijke termen voor de televisie licht gecensureerde Blame Canada uit de South Park-film, waarvan Robin Williams de eerste maten zong met een zwarte pleister op de mond.

Dat het ondanks de nieuw allure van de presentatie en de voor Amerikaanse begrippen controversiële films die in de prijzen vielen, toch een beetje voorspelbare avond werd, lag aan een ander novum. Het dagblad The Wall Street Journal had de dag voor de uitreiking in zes van de belangrijkste categorieën de winnaars gepubliceerd, niet door een lek in de organisatie of fraude, maar door het houden van een `exit poll' (stembusonderzoek). Het dagblad had de telefoonnummers van 1400 van de 5600 leden van de Academy of Motion Pictures Arts and Sciences achterhaald, van wie ruim 300 (zes procent van de stemmers) wel wilde zeggen hoe ze gestemd hadden. Vijf van de zes prognoses klopte op basis van deze ruime steekproef. Alleen in de categorie beste acteur voorspelde de krant een nek-aan-nekrace tussen Denzel Washington (The Hurricane) en Kevin Spacey (American Beauty), met een lichte voorsprong voor de eerste.

De president van de Academy, Robert Rehme, protesteerde heftig tegen het stemonderzoek, en had verschillende leden zelfs aangeraden om verkeerde antwoorden te geven. The Wall Street Journal beriep zich daarentegen op de gang van zaken bij de presidentiële voorverkiezingen, waarbij er in elke staat afzonderlijk ook voorspellingen gepubliceerd worden. Zelfs de verrassende winnaars Michael Caine (beste mannelijke bijrol) en Hilary Swank (beste vrouwelijke hoofdrol) werden zo correct voorspeld.