De lof der vrijzinnigheid

Met pingels, jingles en bumpers (die stuiterende jingles tussen twee onderwerpen in een nieuwsbulletin) jaagt de redactie van Radio 1 op jonge luisteraars. Oudere luisteraars die de herrie van de nieuwsbulletins op Radio 1 niet verdragen, wordt door de redactie van het Radio 1 Journaal geadviseerd naar Radio 5 te verhuizen. Daar zijn nog niet-vervuilde nieuwsbulletins te beluisteren.

Bijkomend voordeel van dat advies is dat men er en passant kennis maakt met programma's en omroepen die anders aan de aandacht zouden ontsnappen.

Zo wordt op Radio 5 elke zaterdagmiddag om 12.55 uur het programma Vrijzinnig Vizier uitgezonden van de Nieuwe Vrijzinnige Omroep (NVO). Prof. dr. Anne van der Meiden geeft daarin wekelijks een eigenzinnige bespiegeling op een actueel thema. De plannen om bepaalde polders tot overloopgebieden te maken bij hoog water verleiden hem tot een beschouwing over spiritueel doorzettingsvermogen. Op basis van een bericht over pret-echo's van nog niet geboren kinderen, vraagt hij zich af of de mens tegenwoordig nog wel kan wachten. Hij verwijst naar het bijbelboek Prediker, dat leert dat alles zijn tijd heeft. Hij levert commentaar bij de veelheid van geloven en geloofsbelevingen: ,,Een schitterende vaas met bloemen van diverse soorten''. Hij hekelt de groeiende excuuscultuur. ,,Alleen degene die verantwoordelijk is voor de (onrechtvaardige) handeling kan excuus aanbieden, schuld belijden en spijt betuigen.'' Big Brother en de declaratiebonnen brengen hem tot de vraag: bewaart u uw geestelijke bonnetjes wel: geloof, hoop en liefde?

De Nieuwe Vrijzinnige Omroep werd in 1975 opgericht nadat de V.P.R.O zich had omgevormd tot VPRO. Doopsgezinden, vrijzinnig hervormden, remonstranten en religieus-humanisten hadden behoefte aan een eigen geluid in de ether. Voor een eigen zendmachtiging had men onvoldoende leden. Toenmalig AVRO-voorzitter Keyzer vond het triest dat de vrijzinnige stem tot zwijgen was gebracht en bood de Nieuwe Vrijzinnige Omroep aanvankelijk een uur zendtijd op de radio aan. De AVRO vond zo'n moment van bezinning ook wel passen in de eigen programmering, aldus Joop de Wilde, eindredacteur van de AVRO-programmering op Radio 1 en 5. Elk jaar kijkt de AVRO weer of er een geschikt tijdstip is voor de NVO, aldus De Wilde, die het van belang noemt dat de zendtijd door ,,één herkenbare persoonlijkheid'' wordt gevuld.

In de loop der jaren is het uur dat de NVO eerst kreeg teruggebracht tot een rubriek van vijf minuten. Aanvankelijk werd dit programma gevuld door ds. Werner, die met zijn pastoraal getinte beschouwingen veel reacties opriep, vooral van mensen die eenzaam waren en zich door hem aangesproken voelden. Sinds een jaar of twee wordt de rubriek nu verzorgd door de van huis uit christelijk-gereformeerde kosterszoon prof. dr. Van der Meiden, emeritus-hoogleraar massacommunicatie aan de Universiteit van Utrecht, theoloog, voorganger in zondagse kerkdiensten, veelgevraagd spreker en promotor van het Twents. Zijn bijdragen leveren steevast tien tot twintig telefoontjes op van mensen die de tekst wensen te ontvangen, aldus Karin de Vries van de AVRO.

Prof. dr. W. Bos, sinds 1976 voorzitter van de Nieuwe Vrijzinnige Omroep, is content met Van der Meiden als boegbeeld op de radio. Maar de hoop op meer eigen zendtijd heeft hij nog niet opgegeven. Misschien niet als zelfstandige zendgemachtigde – dat is eind jaren tachtig door de Raad van State in hoogste instantie afgewezen wegens het gevaar van versnippering van zendtijd – maar dan toch in samenwerking met anderen. Inmiddels zijn er gesprekken geweest met De Nieuwe Omroep (DNO) van Aad van den Heuvel c.s. en met de Seniorenomroep. DNO heeft de voorkeur, zegt Bos, want de vrijzinnigen hebben toch al de naam een vergrijzende club te zijn. Anne van der Meiden is zo vrijzinnig dat hij bij geen beide omroepen uit de toon zal vallen.